Генералниот заклучок е дека медиумите во голема мера се приклонуваат на манипулирање со информациите. Многу мал дел од нив, речиси како исклучок, неутрално и балансирано им приоѓаат на темите за кои известуваат, особено кога се работи за оние кои се од посериозно домашно-политичко значење. За некои „кежуал“ теми пак тие покажуваат дека можат дури и одлично да ги покријат и квалитетно да информираат за нив. Сумарно, најчесто медиумите наместо во служба на јавноста и на корисниците, се трансформирани во политички алатки за убедување, и наместо да известуваат тие всушност се клучни актери во нив,  vis-a-vis тоа како јавноста и институциите ќе реагираат на настаните.

Во таквата поставеност кај медиумите се наметнува потреба да развиваат вештини за селектирање, пакување и пласирање на информации кои ќе им овозможат да ги оставарат своите „затскриени цели“: да се убеди јавноста во нешто што оди во прилог на страната која ја бранат или застапуваат, да се направи конфузија околу некоја тема и одговорноста, или пак, често, да се изврши притисок врз поединци, групи или институции. Пропагандните техники во ваков контекст се речиси основна алатка за планската дисеминација на информациите и насочување на ефектите од нивното користење.

Инвентарот на манипулативни средства, иако често и интензивно употребуван, сепак не е премногу разновиден. Релативно ниската медиумска писменост на публиката ги охрабрува постапките на уредниците и новинарите со повторување на добро утврдени техники да се обидат да ги наметнат своите погледи и наменски интерпретации на настаните. Со овој ограничен „арсенал“ за манипулирање тие вршат пресинг врз јавноста, со цел да угодат на интересите и ставовите на, почесто, политичките, а неретко, и на економските центри на моќ.

Во неколку продолженија ќе ги претставиме најкористените пропагандни техники во македонските информативни медиуми.

(1) Авторство и извори

Отсуството на потпишани автори кај медиумите се покажува како честа техника за пласирање политички тенденциозни или чувствителни содржини. Публиката и покрај изразениот скептицизам, обично слабо критички размислува па повеќето од информациите што ќе се објават лесно се земааат „здраво за готово“. Скриеното авторство во доминантен број случаи сигнализира висок степен на политичко значење на содржината и намера да се пренесе, често директно, или да се заштити одреден политички/економски став или интерес. Најчесто се работи за непотпишување на текстовите или прилозите, или пак се даваат само иницијали, кои треба да протуркаат некоја политичка или економска порака, т.е. треба да добијат „новинарско руво“ кое ќе ја оствари својата пропагандна цел. Ваквата појава станува сé почеста во домашните медиуми имајќи предвид дека развојот на одделите за односи со јавноста, како на политичките, така и на економските субјекти, влијае врз тоа тие самите да одредуваат стратегии и содржини кои треба да се протнат во вообичаените комуникациски канали и да стигнат до јавноста. Се работи за одредена разработка на техниките на „прикриено рекламирање“ (hidden advertzing, англ).

Кај телевизиските прилози прикривањето на авторството е потешко за изведување, бидејќи гласот, или пак ликот, на новинарот се потешки за потиснување од самата содржина која се емитува. Сепак, телевизиските прилози успеваат на поинаков начин да го маскираат авторството преку различни јазични манипулативни техники, кои во форма на одреден „новинарски жаргон“ треба да го прикријат фактот дека се работи за информации кои новинарот ги пласира во прилог на интересите на субјект надвор од самиот медиум. Во вакви ситуации новинарот може да ги претстави овие пораки како свои давајќи им „новинарски легитимитет и вредност“ или да го маскира вистинското авторство со тоа што ќе ги бајпасира преку трета инстанца за давање легитимитет, а тоа најобично се изведува преку манипулирање со изворот на информации.

Токму во вакви случаи се користи обемна лексика која преку непрецизни и неименувани извори пласира содржини погодни за политичките,  економските или личните интереси на надворешни субјекти. Низ анализите најчесто користени формули се следните: „дознаваме“, „откриваме“, „според информациите на [име на медиумот]“, „изворите на [име на медиумот]“„аналитичарите наведуваат“, „експертите проценуваат“, „познавачи на состојбите“, и ред други синтагми со иста функција.

Неколку примери за илустрација на манипулирањето со изворите:

„Во овие протсети се злоупотребува смртта на едно младо момче и тоа за партиско-политички цели, велат аналитичарите.“   (Сител, 15.6.2011)                                                                                                  

„Откако интернетпорталите објавија дека еден од најдобрите пријатели на претепаниот до смрт Мартин Нешкоски планира да истетовира фотографија од својот другар на своето тело, ни се јавија читатели кои велат дека специјалци интензивно „ораат” во населбата и го бараат „виновникот”                                                         (Шпиц, 13.6.2011).                

Пропагандни техники во Македонија (2)

Двата најразработени и највлијателни водичи се на BBC и на АР.

Пренесуваме неколку хајлајти од истите, кои мислам дека се интересни и од особено значење:

• Редакциите ги охрабруваат своите вработени да ги користат социјалните мрежи (СМ) како неодминливо средство за комуникација во денешни услови.
• Покрај правилата за професионална употреба и споделување содржини, редакциите им даваат насоки и затоа како да ги користат и своите лични профили и сметки на социјалните медиуми (BBC: Don’t do anything stupid… Remember that even though you are acting in your own personal capacity, you are on show to your friends and anyone else who sees what you write, as a representative of the BBC. If you are editorial staff, it doesn’t make much difference whether or not you identify yourself as someone who works for the BBC).
• Не искажувајте политичка наколнетост во која било опција и ситуација. Нарушувањето на имиџот на компанијата како „непристрасен извор на информации“ е недозволиво.
• Не споделувај доверливи информации преку СМ.
• Ако имаш свој блог разговарај со својот претпоставен заради расчистување на одредени можни конфликти на интереси.
• Споделувањето содржини од вашата редакција и евентуално автоматизирање на нивно објавување координирај го со колегите и уредниците.
• Личните преференци (like, RT и сл.) треба да бидат внимателни кон претходно спомнатите интереси на компанијата (непристрасноста и етичноста) и треба да одбегнуваат изразување на одреден политички став, подршка или осуда (на пример не е дозволена содржина од типот: RT@jonescampaign smith’s policies would destroy our school ).

• Интеракцијата на СМ со изворите на информации (функционери, портпароли, и сл.) треба да е крајно внимателна и да не наведува на наклонетост или пристрасност.
• Новинарите треба да водат сметка дека границата помеѓу приватното и службеното е прилично кревка.

Ако ова доволно ве мотивираше, погледнете ги целосните водичи на овие две медиумски куќи:

BBC Social Media Guidlance      Social media guidelines for AP employees

Значајно место оваа година ќе заземе Стартап селото каде што ќе присуствуваат многу инвеститорски компании и бизнис ангели за да ги видат најдобрите стартапи од Централна и Источна Европа. Конференцијата ќе биде фокусирана на инвестиции во дигиталната технологија и стартап компаниите од регионот. Инвеститорите ќе споделат кој проект би сакале да го поддржат и ќе направат анализа на сегашните и идни трендови во дигиталната индустрија. Претприемачите и иноваторите ќе бидат во можност да се приклучат кон панел дискусиите на теми како да најдете инвеститор, како да подготвите бизнис план, како да направите презентација итн. Учесниците на Стартап селото ќе имаат можност да се сретнат со Ilja Laurs, чија компанија GetJar беше прогласена за една од 10-те стартапи кои ќе ви го променат живото од страна на Time Magazine.

Програмата на Creative Lounge ќе понуди презентација на многу успешни практики и трендови и сето тоа споделено од експертите на лидерските индустрии. Теми на кои ќе се разговара: како да користите различни адвертајзинг формати, како да изградите идентитет, успешна употреба на апликации, видео содржина итн. Конференциската програма на Creative Lounge е корисна за адвертајзери и дизајнери од регинот. Помеѓу останатите презентери се и иконите на адвертајзинг и креативната индустрија како Jason Little, креативен директор на Landor Associates Paris, Edward Opara од Pentagram, Tom Adams од FutureBrand Worldwide итн.

Со 7 паралелни конференциски теми, овој настан им овозможува на посетителите да одберат да слушнат презентации од многу интересни говорници и да бидат во тек со последните трендови во бизнис и маркетинг индустријата. Бизнис лидери од различни области од дигиталната и информатичката индустрија ќе бидат главни говорници на оваа конференција.

На главната сцена ќе има панел дискусии со многу визионери и лидери во е-трговијата и социјалните медиуми. Тука многу светски експерти во дигиталната индустрија ќе ги споделат своите знаења од полето на комуникацијата со клиенти, дигитален маркетинг, стратегија за присуство на брендовите на социјалните медиуми, маркетинг преку мобилни телефони. На конференцијата како говорници ќе се појават основачи и извршни директори на најпознати, најголеми или најиновативни компании во светот како Microsoft, eBay, PayPal, Google, Facebook, Saatchi & Saatchi, итн.  На главната сцена ќе се појави и еден од неколкуте дигитални магионичари во светот Marco Tempest.

За прв пат оваа година Webit ви ја претставува DevCamp работилцата, место каде што веб и дивелопери на апликации ќе можат да ги разменат своите искуства, своите контакти и ќе имаат можност за вмрежување. Секоја работилница е полудневна или целодневна каде што многу експерти ќе ги споделат своите знаења со публиката. Еден од говорниците кои ќе се појави на работилницата е John Lunn од PayPal X, кој ќе ja демонстира најновата иновација во онлајн плаќањето и исплатите.

Во наредните неколку недели ќе споделиме уште повеќе информации за Webit 2011.

Медиумите, особено оние кои објавуваат информативни содржини, имаат централна улога во отсликувањето и негувањето на културната разновидност на македонското општество. Тие влијаат врз формирањето на ставовите и уверувањата на индивидуите и врз нивните перцепции за другите општествени групи и културни заедници. Образованието за новинари во својата суштина е образование за демократијата, граѓанската партиципација, слободата на изразување и другите човекови права, вклучувајќи го и правото да се биде различен.
Новите дигитални технологии, интернетот и брзите промени во општеството ги менуваат и условите во кои работат новинарите барајќи од нив да поседуваат различни способности, вештини и идеи. Во исто време, новинарите се уште се изложени на различни политички и економски притисоци, што континуирано ја наметнуваат потребата од дебата за професионалните стандарди и етичките вредности.
Високата школа за новинарство и за односи со јавноста, во соработка со Канцеларијата на УНЕСКО од Венеција, Ве поканува на конференцијата „Образованието за новинари, професионалните вредности и културната разновидност“, што ќе се одржи на 28.06.2011 (вторник) од 10:00 – 15:00 часот, во Холидеј Ин, Скопје.
…

На конференцијата учесниците ќе имаат можност да дискутираат за компетенциите и вредностите во новинарската професија во Македонија и во другите европски земји. Покрај тоа, ќе се претстават клучните наоди од истражувањето на актуелната состојба во поглед на известувањето за различностите во медиумските редакции, како и резултатите од Европскиот проект за профилирање на компeтенциите на новинарите, реализиран од Европската асоцијација за новинарско образование (EJTA).

Ве молиме вашето учество на конференцијата да го потврдите најдоцна до понеделник, 27 јуни, 12:00 часот на тел. 02/3090 004 или на Е-маил: lsaban@vs.edu.mk. Контакт лице: Лејла Шабан.

Јас планирам да одам, па здравје ќе споделам делови од дискусијата, дали тука дали на твитер, ќе видиме :)

Нашата цивилизација ја задржува особеноста да се обидува старите работи да ги објаснува со своите претходници, односно новото да го гледа низ призма на старото. Сепак, едно од поголемите искушенија во ваквиот процес на смена на генерации на медиумите, или медиумски револуции, е во тоа што новите медиуми носат сосем нови правила, не само на употреба и користење, туку и на степенот и квалитетот на кој тие влијаат врз нас како поединци, но и како општество.

Доколку ве заинтригира оваа тема, многу повеќе детали за овој сооднос можете да најдете во предлетното истражување на „PEW Research Center“ насловено како „Разлики помеѓу новите медиуми и традиционалниот печат“. Како тизер за самото истражување приказ на тоа како се разликува фокусирањето на темите во новите и старите медиуми:

Оваа конференција е дел од Проектот „Унапредување на медиумската писменост во образованието во Македонија“ што го спроведуваат Македонскиот институт за медиуми, Институтот за демократија „ Societas Civilis“ – Скопје и Европскиот центар за новинарство од Холандија во соработка со Министерството за образование и наука на Р. Македонија и Бирото за развој на образованието. Партнери и поддржувачи на Проектот се и Високата школа за новинарство и односи со јавноста, како и Светската асоцијација на весници и новински издавачи од Париз (WAN-IFRA).

Дел од излагачите веќе имав шанса да ги запознаам при есенскaта посета во Холандија, и морам да кажам дека искрено со нетрпение ќе ги чекам нивните излагања. Во деталната агенда може да се најдат интересни излагања. Meѓу другите ќе зборуваат и Мери Беркаут од Kenisnet, Ерилин Мекмејн од WAN Press и нашите Зоран Андоновски, Нова Македонија и Зоран Ричлиев, МПМ.

Напомена: Јас (Дарко) и Сеад сме дел од овој проект како тренери.

Со цел македонската млада популација, но и останатите граѓани подготвено да ги пречекаат, примат и споделат безбројте информации на кои се изложени од самото раѓање потребно е истите да бидат медиумски писмени. Во таа насока проектот Унапредување на медиумската писменост во Македонија се стреми да ги внесе знаењата и вештините на медиумската писменост во процесот на образование и да ја издигне свесноста за важноста на оваа тема во секојдневието.

[дополнување 23.03] Проектот го започнаа Македонскиот институт за медиуми, Инситутот за Демократија во Македонија и холандскиот партнер Европскиот новинарски центар во соработка со Бирото за разој на образованието при Министерстовото за образование и наука.  Проектот го финансира Министерството за надоврешни работи на кралството Холандија преку програмата МАТРА.

Медиумите повеќе не се дел од нашите животи, ниту пак ги определуваат нашите животи, во својата сеприсутност тие се нашите животи! Македонскиот медиумски пејзаж се карактеризира со таблоидизација, отсуство на длабинско известување и етничка поларизација. Испреплетеноста на медиумски и политички интереси, доминацијата на забавни програми и комерцијални пораки секојдневно влијаат на светогледите на публиката. Овие трендови и наштетуваат на јавната дебата и граѓанската култура на македонското општество и го обременуваат човечкиот капитал со манипулативни информации.

Медиумска писменост е нов пристап во образованието. Таа е рамка за анализирање, проценување, креирање и учество преку употреба на медиумски пораки во различни форми (од печат, преку видео до интернет), разбирање на улогата на медиумите во општеството, суштинските вештини за истражување и само-изразување на граѓаните во демократијата. Таа е учење ЗА медиумите, а не учење ПРЕКУ медиумите.

Гореспоменатите знаења и вештини ќе ги стекнуваат учениците од 5 до 8 одд. и учениците во средно училиште во рамки на предметот мајчин јазик. Проектот има за цел да ги обучи сите наставници по мајчин јазик во Македонија со што ќе се опфатат генерациите на ученици на кои овие знаења им се најпотребни. Преку проектот во овој предмет во почетокот на 2011 ќе се воведат неколку наставни единици кои се однесуваат на вовед во медиумска писменост, стереотипизирање и медиусмко претставување, медиуми и политика, новинарство и создавање на медиумски пораки како и нови медиуми.

За потребите на овој проект, но и како ресурсен центар за оваа тема создаден е сајтот mediumskapismenost.edu.mk
Во моментов не е со полна пареа, но малку по малку тој се полни со содржина која, се надеваме, ќе биде корисна за секого.

Во знак на поддршка, комуникации.нет постави и банер (горе десно) за поголема промоција на медиумската писменост, како основна потреба, но и самиот проект кој е прв од овој размер во нашава земја.

Деновиве случајно ја прочитав веста на А1 во која на министерот Тодоров не му се верувало дека учениците најмногу ги користат компјутерите и интернетот на училиште за посета на сајтовите за социјално вмрежување како што е Фејсбук, и дека она што во тој случај е најпотребно е наставниците да се заангажираат повеќе за тоа да не се случи. Вакви и слични изјави слушав доста во последниве две-три години, посебно кога ќе се актуелизираше темата на големи инфраструктурни инвестиции во полето на ИКТ опременост и употреба во училиштата. Не би сакала да ја негирам значајноста на наставниците и учениците. Но би ја уважила само кога нема повеќе да се поддржува атмосферата на нивно посочувњеа со прст и обвинување за нивната неангажираност и  кога за момент оние кои ги повикуваат на одговорност ќе се запрашаат зошто е тоа така? И зошто промените се всушност тешки доколку не зе земе контекстот во самото реформирање?

Слика од: http://edubuntumk.blogspot.com/

Ова и уште некои други прашања поврзани со употребата на ИКТ во наставниот процес на средните училишта се обидов да ги актуелизирам со цел посериозно согледување на овој општествен, економски и образовен феномен за да сите досегашни инвестиции и напори не одведат до моментот кога навистина ќе бидат оправдани.

Она што моите скромни увиди го потврдија е постоењето на јаз на недоразбирање или невоочување на вистинската ситуација на употреба на ИКТ во наставата од страна на учениците и наставниците како и неосврнување и неуважување на нивните образовни потреби и барања. Истражувањето кое успеав да го спроведам на примерокот на ученици и наставници е дека тие се многу свесни кога и колку ги користат ИКТ во наставата, и дали и каква интервенција им е потребна со цел ефективно да ги употребат. Но дали оваа нивна позиција ќе биде некогаш вклучена и искористена кога се создаваат и спроведуваат стратегиите за осовременување на образованието, останува да видиме.

Учениците и наставниците на иста страна

Она што теренското истражување го покажа е дека најголема искористеност на ИКТ се среќава кај сервисите за инстант комуницирање и кај сајтовите за социјално вмрежување. Воедно истите овие сервиси се сметаат за несоодветни од страна на наставниците но и учениците. Компјутерите и интернетот сеуште се користат како можност за добивање, проверување и дополнување на информациските празнини но не и како можност за дискусија, поврзување и креативна употреба.

Ова истражување ја потврдува мултимедијалната пракса кај младите генерации и перцепција на ИКТ како неминовност на секојдневието. Воедно ИКТ ја потврдуваат темата за доместификација и во нашето поднебје. Она што останува да виси во воздух е непознавање на ефективната употреба на ИКТ во склоп на образовниот процес. Многупати, секојдневната употреба и она на што сме навикнати се интерпретира и како солидна образовна употреба на ИКТ. Меѓутоа, тоа секогаш не е така, иако поголемата лична употреба на ИКТ влијае на поголемата училишна употреба на ИКТ, доколку условите на училиштето и методологијата на настава го овозможуваат тоа. Овие и уште некои заклуцоци и увиди можете да ги проследите во презентацијата:

Јас навистина се надевам дека ќе започнеме реално да ја согледуваме ситуацијата на само декларативна употреба на ИКТ во образование и дека ќе се обидеме да гледаме на ИКТ како на многу креативни, комуникациски и колаборативни алатки во наставата. Какви и да се, корисниците се оние кои им ја даваат смислата и создаваат важноста на нивната употреба, а тоа во овој случај се учениците и наставниците.

Промени во образовниот процес

Од друга страна, дискусијата се проширува и на капацитетите на нашиот образовен процес да се менува. Самите сме сведоци дека промените не стапуваат на сила преку ноќ и дека е потребно ефективно искористено време кое ќе донесе до одредени промени. Не само ние, туку и многу други земји во развој и веќе развиени земји се сеуште во позиција да одговорат зошто ИКТ и покрај најголемите инвестиции во инфраструктура и човечки капацитети покажуваат многу послаби ефекти. Образовниот систем е комплексен систем кој е потребно самиот да се трансформира со цел да предизвика ефективни промени во осовременување на наставата посебно во однос на употреба на ИКТ потребни за развој на вештините на 21ви век кај учениците и генерациите што идат. Моето истражување не беше изработено со цел да ја критикува актуелната ситуација иако тоа неоспорно се наметнува, и како такво сака да укаже на можните ефективни промени во досегашните стратегии и напори. Моето истражување всушност обрнува внимание на една неикнлузивна образовна политика која не ги вклучува во сопственото планирање, дизајн и визија актуелните потреби и практики на користење на ИКТ на учениците и наставниците.

Еве неколку видеа со крајно конструктивен и издржан пристап кон овие теми. Мислам дека ова е вистионскиот приод а не оној кој го имаат и нашите медиуми и државните институции кои работат во овој домен. Да, знам дека и Дирекцијата за заштита на лични податоци сака да го постигне истото, ама мора да го смени јазикот и пристапот. На овој начин само заплашува, не ја подобрува ситуацијата. Доста муабет. Ајде еве неколку видео клипови: