Ова е мојот фејзбук статус од 14 јануари годинава и кој за жал стана „визионерски“ :(

Моментот кога интимен момент како што е барање на раката на саканата ќе стигне до главните вести на една од националните телевизии, е доволно некој од нас да стави прст на чело: полека, што воопшто се случува овде?

Во суштина овде станува збор (за обиди?) за развивање на една нова перцепција за „романтичноста“ директно поттикната од медиумската култура, особено од холувудските филмови. Јавните запросувања не се реткост во САД на пример, каде културната матрица на Американците и нивните сфаќања за романтичноста се тесно испреплетени со филмовите. За нив јавното запросување е еден вид „херојство“ на јавна сцена како потврда на големата љубов и подготвеност за целосна посвета кон брачниот живот. Напнатоста на која се изложува мажот кој јавно запросува соочен со ризикот да биде одбиен и јавно посрамотен, билда еден вид „романтичарски адреналин“ што се интерпретира како жртва на мажот за љубовта кон саканото лице. Секако овде често се заборава позицијата на жената која треба да ја одигра улогата на пасивен одобрувач на овој ритуал и со тоа да ја принесе својата жртва за истиот, прикривајќи го огромниот притисок и речиси доведеност пред свршен чин.

Оваa појава зеде замав на американскиот континент, па бргу се пресели и во Британија, но  со различни ефекти и прифатеност, според пишувањето на BBC (Why do some people propose in public?).

Во локална смисла запросувањето на раката на девојката е врвен приватен чин во кој се одвива потврда на партнерите и личниот залог и завет за идниот брачен живот. Иако новиот бран на јавни запросувања кај нас е веројатно осмислен како романтичен пандан на холивудско-американските митови, кај нас интерпретациите не се така едноставни. Голем број од реакциите и не се баш така благонаклонети кон тоа ваквите чинови да ги прифатат како „романтични“ и „херојски“. Културниот код во САД и културниот код во Македонија не се исти, традициите се разликуваат, а степенот на приватноста и како таа се практикува во рамките на овој чин не се многу блиски. Со едноставни зборови ефектите од приопштување на туѓа традиција на друго тло помалку наликува како на пример да ставите каубојски шешир и да се прошетате низ Бунарџик, на пример?

Покрај примена на холивудската романтичарска митологија, познат е и феноменот на вирализација на овие јавни запросувања, особено на Youtube. Психолозите овде најчесто детектираат еден вид барање на внимание и самопотврда на актерите на овие видеа, но и јавен егзибиционизам кој го овозможуваат новите медиуми. Предизвикот лесно да станете познат (славен?) со пуштање на интернет на таков приватен чин за некого има огромна привлечност. Живееме во ерата на Спектаклот, а актерите ваквите запросувања ги толкуваат како спектакли кои можат да им го сменат животот и да ги издвојат од другите, а веројатно и да ги направат славни макар и на 15 минути. Некои теоретичари ова го толкуваат и како „celebrity simulation“ односно лажно проектирање на поединци како проживуваат некоја епизода од животот како да се славни.

Како и да е, идејата овде не ми е да прогласам нешто за погрешно или исправно, туку да се покаже дека културната апропријација на одредени туѓи пракси е многу комплексен процес, а консензусот за или против не се постигнува ниту лесно, ниту бргу. Од друга страна обидот да се пресликаат и применат туѓи модели на однесување, особено ако доаѓаат од медиумите и популарната култура, многу често се судираат со локалната пракса и традиција, а лесно со можат да испаднат и смешни. Умберто Еко ова во неговите семиотички списи го нарекува „аберација“, односно искривување или прекршување на еден модел во друга средина. Некој знаковен модел или образец може целосно да се измени и поинаку да се интерпретира ако му го смените културниот контекст. Мене на истава тема ми паѓаат на-ум оние поздрави, желби и честитки на локалните телевизии од пред десетина години кои одеа некако овака:

„Елеонора звана Бренда на својот братучед Елвис звани Брендон му посакува среќно матурирање и пријатни мигови со семејството“.

Нив веројатно им звучи кул да се идентификуваат со Бренда и Брендон од „Беверли хилс 90210“ серијалот, но сепак треба да се помисли и на тоа какви се интерпетациите на средината.

И конечно, по толку контроверзни примери за најголемиот дел од публиката во Македонија јавното запросување ќе стане вест должна за внимание ако се случи некој да одбие некого во ваков „мизансцен“, како на пример во видеото подолу (а ако некој знае кога конечно ќе падне таа свадба на Сарма нека пише во коментарите).

Кванититетот продолжува да царува, а бројот на содржини, линкови, слики, сликички, флешови, банери и сл, останува главно мерило колку некој сајт е „богат“, што би требало да значи и поквалитетен од другите. Како да се работи за некоја трка кој ќе има повеќе содржини на насловната страница на сајтот. Но за нивна, и наша, жал квантификацијата на содржини, и нивно натрупување, е веќе надминат тренд кој многукратно се покажа дека има повеќе недостатоци отколку предности во однос на корисниците.

Ако споредите некој од попопуларните странски веб-страници (на пример Yahoo! или BBC), ќе забележите подобар баланс на богатство и прегледноста на содржините. Особено е тоа забележливо на сајтот на водечката информативна медиумска куќа, BBC, каде содржините се поприлично здиплени и лесни за прегледување и пронаоѓање.

Колку за поконцизна споредба на почетните страници на неколку домашни медиуми (случајно одбрани) колку „парчиња“ успеавме да преброиме (првата цифра е број на содржински единици кои водат кон пермалиинк на самата содржина, додека втората бројка се единици со линкови до надворешни содржини, односно реклами или линкови до други слични сајтови).

ВЕСТ – 68 / 9

Нова Македонија – 81 / 35

Дневник – 75 / 17

Алфа ТВ – 80 / 4

Токму заради „хаотичноста“ на стартните страници на домашните медиуми (делот со најактуелни вести, кој стана некаква веб-норма, сепак не е доволен за да ја смени сликата на подобро), толку на значење добиваат социјалните мрежи и агрегаторите, кои колку-толку нудат смисла, препорака и припомош во снаоѓањето во морето од информации. Во ситуации кога корисниците во голем дел од нив препознаваат дека нема некоја разлика, и дека самите содржини се речиси исти на повеќето сајтови, тогаш ретко кој останува расположен да се впушта во требењето ориз на овие интернет страници и им пристапуваат преку „посредници“ кои поогранизирано ги сервираат истите тие информации.

Можеби низ призма на овие теми и дилеми и се крие дел од „вау“ ефектот на почетната страница на Yahoo! за iPad:

Лажно асоцирање е манипулативна техника во која два поими наменски се доведуваат во врска за да се постигне одреден содржински ефект, иако во стварноста самите поими не се во реална причинско-последична врска. Во определен број случаи кога постои формална или слаба врска, при манипулирањето таа се подвлекува, нагласува или интензивира:

„Дел од новинарскиот еснаф излегоа да протестираат поради отказните решенија на неколкумина новинари. Но, најверојатно ваквите протести беа организирани поради згаснувањето на печатените медиуми на Велија Рамковски, кој ја прекина финансиската поддршка на неговите весници“,  МТВ 04.7.2011.

Паралогизам           

Паралогизмот е манипулативна техника на заклучок  кој може да фунционира логично само ако се гледа од еден изолиран аспект или гледиште. Ако пак темата или прашањето се контекстуализираат во својот причинско-последичен тек, тогаш станува јасно дека се работи за семантичка и логичка манипулација.

„И што сега? Политиката создаде илјадници новинари заедно со стотиците медиуми, и политиката почна да ги уништува! Ништо пологично и полегитимно!“, Дневник, 02.7.2011.

               

Замена по блискост

Во макeдонските медиуми се бројни навидум ситни „синегдохични“ (дел-за-дел, дел-за-целина, целина-за-дел) замени кои имаат сериозни последици по интерпретациите на самите информации:

„Премиерот Никола Груевски се извини два дена по убиството, а СДСМ обзнани дека убиецот бил негов поранешен обезбедувач“, Дневник, 09.6.2011.

Минатата година во интервју со Маја Стојаноска го најавивме вклучувањето на Македонија во Wave – најголемото глобално истражување посветено на социјалните медиуми. Како резултат на тоа, минатата недела ни пристигнаа резултатите кои покрај сумарните бројки содржат и дел од статитиките за локланите корисници.

Wave 6 покажа дека испитаниците од Македонија во голем дел ги делат истите навики и размислувања за социјалните мрежи со интернет корисниците во светот.

Македонските испитаници на интернет најмногу менаџираат профили на некоја социјална мрежа: дури 87 % одговориле дека тоа го имаат направено во последните 6 месеца. Понатаму, 84% од нашите испитаници велат дека посетиле официјална веб страна на некоја компанија, додека 74% се приклучиле кон некоја онлајн заедница на одреден бренд.

Своето слободно време, македонските учесници во истражувањето, речиси подеднакво го поминуваат на социјалните мрежи и гледајќи телевизија.

И ние, како и остатокот од светот, сме загрижени за количеството лични информации кое се пласира на социјалните мрежи: 54% од испитаниците одговориле дека тој податок ги вознемирува. Но, сепак подготвени сме да ‘‘жртвуваме‘‘ дел од својата интима со цел да бидеме во тек со случувањата: 30% од испитаниците сметаат дека ќе пропуштат нешто доколку не го посетат својот профил на социјалните мрежи.

Еве само еден детал извештајот за глобалната употреба на интернет а целосниот извештај може да се симне како ПДФ на: Wave 6

Чест метод за искривување на медиумското претставување на состојбите е дефокусирањето од определена тема. Во овие случаи темата наместо да биде квалитетно покриена со информации или аргументирано анализирана, се проширува со низа други навидум поврзани теми кои се доведуваат во позиција на аналогија (сличност) или каузалност (причинско-последичка поврзаност).

„Во Македонија од политички или од финансиски причини гаснат медиуми сите овие 20 години. Од дневниот весник „Република“,кого го уништија монополите на (пост)комунистичката власт, до „Експрес“ и „Македонија денес“ кои згаснаа горе-долу пазарно, преку неделниците „Епоха“ и „Збор“, до „Денес“ и др. Не се само „Глобус“, „Време“ и „Шпиц“ тие што во Македонија го „изеле стапот“! Новинари, натаму, отпуштаа и ќе отпуштаат и газдите на „Фокус“и на „Форум“, на „Макфакс и на „Нова Македонија“, на „Алсат“ и на „Канал 5“, на „А1“ и на „Сител“… Не се само весниците на ВАЦ „канибали“ кои станаа ексклузивно мезе за новинарскиот синдикат!“

Системски, дефокусирањето може да се изврши ако наместо да се покрие одреден случај со информации, акцентот му се дава на некој друг настан со цел првиот да се поттисне или маргинализира. За таков тип на дефокусирање станува збор и во култниот филм „Wag the Dog“ каде во една „хиперболизирана“ варијанта се опишува како „започнувањето на војна во некоја далечна земја, е добра техника да се сврти вниманието од приватните скандали на Претседателот“. 

Додека, дефокусирањето e вметнување нови информации или наметнати асоцијации за да се загуби прегледноста на актуелните настани, кај врамувањето, пак, се користи фокусирање на дел од настаните, со цел од реалните околности и настани да се исклучи, маргинализира или релативизира значењето и ефектот на одредени фактори кои се суштински дел од тие настани. Со ова гледачот или читателот ја губи крупната слика од предвид и е наведен да гледа само одреден аспект од прашањето (често измешан со шпекулации и претпоставки) кое одговара на оној за кого се врши манипулацијата.

Често, најавите на прилозите се најупотребуваниот метод за манипулациско врамување на информациите. При ваква употреба тие вршат функција на насочување на интерпретациите, фаворизирање на субјектите кои се присутни и засегнати од содржините, како и наметнување определени заклучоци и ставови. Во теоријата се познати многу примери, а еден од нajанализираните е примерот кога во случај на фабрика која ја загадува околината медиумите известуваат само за тоа колку таа фабрика е важна за локалната економија и колку семејства се хранат од нејзината работа.

Еден од многуте примери од домашните медиуми кои беа регистрирани како користат врамување е случајот со т.н. „инцидент на трибина во Брисел“ каде од овој настан е прикажан само еден дел (напуштање на трибината на неколку новинари од Македонија и вербалното препукување заради наводно недавање право да се учествува во дебатата и навреди), а не е прикажан делот во кој модераторот на трибината им вели на овие учесници дека „можат да учествуваат на неа, но бидејќи се непријавени за истата, тоа ќе мора да го направат на крај по пријавените дискутанти“.

Пропагандни техники во Македонија (1)

Новиот стил се вика скриншот вест и се што ви треба е еден сегмент од вашиот прелистувач и наслов*. Иницијално оваа нова форма ја започна нашиот легендарен дневен весник: Вечер. Извини, ама немам храброст да прикажам слика од оваа вест, може да ме тужат за крадење на скриншотот.

*за полесно правење на скриншоти препорачуваме да користете некој од додатоците за вашиот омилен интернет прелистувач

Ете се случи еден интересен, но не така крупен настан:

Изгоре мерцедес кај МНР

И сега бидејќи се работи за инцидент со потенцијално големо значење и се 
случува во самиот центар на градот, многумина би очекувале да добијат целосна информација, која би ја вклучила и визуелната, која во овој случај е мошне важна за да се процени самиот настан, штетата, дали има некоја сериозна импликација од инцидентот, изјава од некој надлежен, информиран, сведок или слично.

Елем, ништо од тоа, добивме информација отприлика ваква (кликни на фотографијата за покрупна копија):

„Противпожарнтие служби не успеаја да го спасат мерцедесот кој е целосно уништен“.

„Возилото е целосно уништено, а полицијата врши увид“.

„Се проверува дали била поставена експлозивна направа во возилото“

И така редум. По овие драматични информации, еден од медиумите „се осмели“ и излезе на терен, па даде поцелосна слика што всушност се случило: „Изгоре мерцедес кај МНР“. Вистинската слика беше каде-каде различна од драматичните, непрецизните, непроверените, ископираните полу-информации пласирани во мнозинството од домашните медиуми:

Заклучоци? Очигледното конкуренцијата не ги мотивира нашите медиуми да соберат подобри и поквалитетни информации кои би им ги понудиле на корисниците. „Горат“ во брзината да пласираат каква било вест без квалитетно да ги обработат постоечките информации, да ги проверат и надополнат. Горат и во наклонетоста кон сензационализам, драматизација, кревање паника и копирање на постоечки информации без наведување извор, изјава, контекст или друга поткрепа на веста. Тоа е тоа, колку да си знаеме до кај им е чергичето и за тоа колку можеме да се потпреме на нив.

1. Сеад прв пат дава интервју за блогот на кој е автор. Коментар?
Влатко: Тука веќе почнува да добива смисла она кога пишуваш статус на ФБ и сам си го лајкнуваш.
Сеад: Сега конечно знам како му е на Ѕинго кога дава инетрвјуа за Сител.

2. Да пресечеме одма…Twitter или Facebook? Без политички одговори молам…
Влатко: Твитер. Со тешко срце.
Сеад: Твитер дефинитивно, побрз, поинтелигентен, посодржаен…Башка на Твитер нема FARMVILLE и MAFIA WARS, а ни диџеи.

3. Дали ги чувствуваш како обврска? (за личните профили прашувам, не за хејт групите кои ги оджувате :P)
Сеад: Не, да беше некоја обврска ќе си ги затворев. Кога ќе ми спласне ентузијазмот или интересот ги оставам на страна малку да ми понедостасуваат и им се враќам пак.

Влатко: Како потреба. Уживам во друштво со себеси.

4. Ти се побунил некој ако те нема некој ден?
Влатко: Жена ми.
Сеад: За еден ден не, за 2-3 да, во стил „А бе кај е овој“ или „Шо се стори чоекоф“, да.

5. Пари?
Влатко: Ми требаат.
Сеад: Шо пари, пари нема…Твитер помни оти уредно сум го ретвитал Вуна со неговиот твит „Кај се парите?!?!“.

6. Слава?
Влатко: Св. Никола
Сеад: Не, друг систем се социјалните мрежи, воспоставуваш комуникации, запознаваш луѓе, шириш мрежа, бираш онлајн другарчиња по свое…Славата подразбира некое чувство на супериорност што твитер заедницата не ја трпи. На Facebook е поинаку: ако некој ти отвори Fan страница, тогаш изгледа дека си славен.

7. Кој од вас двајца е појак на Facebook? Без политички одговори молам…
Сеад: Не можам да зборувам за себе, ама Влатко е извонреден играч…секако спротивно на Интер во последно време.
Влатко: Сеад не е најдобар, ама нема подобар од него. Му дишам во врат.

8. Кој би бил следен чекор, кон поголема публика, книга, стендап или нешто друго?
Влатко: Книга од секогаш сум сакал да издадам. А за стендап, не без Сеад, Дарјан, Сотир, Мартин… иначе филм ми е идеја што ми се врти долго време.
Сеад: Нема за мене следни чекори, нема план, нема агенда, тука сум, дур ми е интересно. Некоја кариера туркам на други полиња (наука, граѓански активизам и сл.). Социјалните мрежи се прозорец кон еден сопствен свет кој ни е близок и со кој имаме што да си кажеме. За книга размислувам, материјали имам, но изгледа баш мреживе ми црпат енергија да го завршам тоа.

9. Зошто немаш 3 профила како Мелита, не си толку популарен?
Сеад: Па не можам да поминам на вториот оти овој првиот уште не ми е полн. Штом го постигнам тоа ќе го преименувам во полн профил и отворам нов! (промис кросмајхарт).
Влатко: Некои работи секогаш се преценети.

10. Кој ти е најхит твитер таг?
Сеад и Влатко: #Ж без конкуренција :)

11. До кога?
Влатко: Уште малку.
Сеад: Само нека потрае.

За награда дека стигна до крај на интервјуто добиваш шанса да одговориш на едно НЕнаградно прашање:

Engage е конференција за друштвени медиуми и активизам која оваа година за прв пат ја организираат Младински образовен форум и Радио МОФ. Engage се фокусира на позитивни искуства од истакнати активисти од Македонија и регионот кои го употребуваат интернетот како платформа за граѓанска мобилизација. Engage се фокусира и на интеракција и дискусија со присутните гости на конференцијата, со единствена заедничка цел – да ја заштитиме и промовираме слободата на интернетот и јавниот простор.

Конференцијата ќе се одржи на 25ти февруари 2012 година, во киното Фросина во МКЦ а планирана е ептен динамична програма со голем број говорници и перформанси. Организаторите најавуваат аудио и видео стриминг и квалитетна интернет конекција за сите, да не ги урочиме само :).

Организаторите ветуваат дека ќе сторат се од себе Engage да биде виртуелен и физички собир на онлајн заедницата во Македонија. Деталите за конференцијата може да ги погледнете на: www.radiomof.mk/engage.

На настанов ќе зборувам и јас со кратка презентација насловена: Како да организирате настан заедно со заедницата, а меѓу најавените презентери сакам да го потенцирам Дејан Николиќ, основач и уредник на Njuz.net и секако премиерата на филмот:  The Real Social Network

Па, што ќе нарачате?