Ова е мојот фејзбук статус од 14 јануари годинава и кој за жал стана „визионерски“ :(

Моментот кога интимен момент како што е барање на раката на саканата ќе стигне до главните вести на една од националните телевизии, е доволно некој од нас да стави прст на чело: полека, што воопшто се случува овде?

Во суштина овде станува збор (за обиди?) за развивање на една нова перцепција за „романтичноста“ директно поттикната од медиумската култура, особено од холувудските филмови. Јавните запросувања не се реткост во САД на пример, каде културната матрица на Американците и нивните сфаќања за романтичноста се тесно испреплетени со филмовите. За нив јавното запросување е еден вид „херојство“ на јавна сцена како потврда на големата љубов и подготвеност за целосна посвета кон брачниот живот. Напнатоста на која се изложува мажот кој јавно запросува соочен со ризикот да биде одбиен и јавно посрамотен, билда еден вид „романтичарски адреналин“ што се интерпретира како жртва на мажот за љубовта кон саканото лице. Секако овде често се заборава позицијата на жената која треба да ја одигра улогата на пасивен одобрувач на овој ритуал и со тоа да ја принесе својата жртва за истиот, прикривајќи го огромниот притисок и речиси доведеност пред свршен чин.

Оваa појава зеде замав на американскиот континент, па бргу се пресели и во Британија, но  со различни ефекти и прифатеност, според пишувањето на BBC (Why do some people propose in public?).

Во локална смисла запросувањето на раката на девојката е врвен приватен чин во кој се одвива потврда на партнерите и личниот залог и завет за идниот брачен живот. Иако новиот бран на јавни запросувања кај нас е веројатно осмислен како романтичен пандан на холивудско-американските митови, кај нас интерпретациите не се така едноставни. Голем број од реакциите и не се баш така благонаклонети кон тоа ваквите чинови да ги прифатат како „романтични“ и „херојски“. Културниот код во САД и културниот код во Македонија не се исти, традициите се разликуваат, а степенот на приватноста и како таа се практикува во рамките на овој чин не се многу блиски. Со едноставни зборови ефектите од приопштување на туѓа традиција на друго тло помалку наликува како на пример да ставите каубојски шешир и да се прошетате низ Бунарџик, на пример?

Покрај примена на холивудската романтичарска митологија, познат е и феноменот на вирализација на овие јавни запросувања, особено на Youtube. Психолозите овде најчесто детектираат еден вид барање на внимание и самопотврда на актерите на овие видеа, но и јавен егзибиционизам кој го овозможуваат новите медиуми. Предизвикот лесно да станете познат (славен?) со пуштање на интернет на таков приватен чин за некого има огромна привлечност. Живееме во ерата на Спектаклот, а актерите ваквите запросувања ги толкуваат како спектакли кои можат да им го сменат животот и да ги издвојат од другите, а веројатно и да ги направат славни макар и на 15 минути. Некои теоретичари ова го толкуваат и како „celebrity simulation“ односно лажно проектирање на поединци како проживуваат некоја епизода од животот како да се славни.

Како и да е, идејата овде не ми е да прогласам нешто за погрешно или исправно, туку да се покаже дека културната апропријација на одредени туѓи пракси е многу комплексен процес, а консензусот за или против не се постигнува ниту лесно, ниту бргу. Од друга страна обидот да се пресликаат и применат туѓи модели на однесување, особено ако доаѓаат од медиумите и популарната култура, многу често се судираат со локалната пракса и традиција, а лесно со можат да испаднат и смешни. Умберто Еко ова во неговите семиотички списи го нарекува „аберација“, односно искривување или прекршување на еден модел во друга средина. Некој знаковен модел или образец може целосно да се измени и поинаку да се интерпретира ако му го смените културниот контекст. Мене на истава тема ми паѓаат на-ум оние поздрави, желби и честитки на локалните телевизии од пред десетина години кои одеа некако овака:

„Елеонора звана Бренда на својот братучед Елвис звани Брендон му посакува среќно матурирање и пријатни мигови со семејството“.

Нив веројатно им звучи кул да се идентификуваат со Бренда и Брендон од „Беверли хилс 90210“ серијалот, но сепак треба да се помисли и на тоа какви се интерпетациите на средината.

И конечно, по толку контроверзни примери за најголемиот дел од публиката во Македонија јавното запросување ќе стане вест должна за внимание ако се случи некој да одбие некого во ваков „мизансцен“, како на пример во видеото подолу (а ако некој знае кога конечно ќе падне таа свадба на Сарма нека пише во коментарите).

Ете, денес е денот кога ќе го сменам тоа. Nielsen во свој блог-пост каде анализира дел од резултати од истражување кое се фокусира токму на ова. Еве како стојат бројките во истражувањето Global Trust in Advertising and Brand Messages за третиот квартал од минатата година:

Ова секако не значи дека брендовите треба да престанат или да го намалат бројот на емитувани ТВ реклами, туку повеќе става фокус на потребата од промена на целокупната комуникација а со тоа и самата содржина на рекламите. Се кладам дека денес класичните ТВ наративи не поминуваат така ефективно како порано. Во дигиталниов свет брендот треба всушност да се потруди да обезбеди платформа за дискусија. Мора пораките да бидат отворени и да бидат доволно општи за да отвараат теми за разговор преку кој во некоја следна фаза ќе стигнат и препораките.

Едноставно, рекламите треба да даваат „месо” кое ќе биде основа на комуникацијата меѓу пријателите. Ако не ви е доволно јасно ова, ќе ве упатам (уште еднаш) на слајдовите од презетнацијата на Heineken – Virtual vs reality – Linking the Online to the Real World of Beer (pdf, ~9mb) која претставникот од Романија ја зборуваше на Digital Day.

Малку настрана од овој муабет, ме искомуницираа луѓе за да пишам неколку реченици на блогов за онлајн кладби и покер. Не сум многу запален на темава, иако сум комуницирал со пријатели кои киснат на вакви сајтови. Мене ми се виде ова како интересен експеримент. Сепак и ова може да се сфати како еден вид оглас. Во која категорија би ја сместиле оваа порака и колку би ми верувале мене, сепак ова е делумно препорака, нели?

Кванититетот продолжува да царува, а бројот на содржини, линкови, слики, сликички, флешови, банери и сл, останува главно мерило колку некој сајт е „богат“, што би требало да значи и поквалитетен од другите. Како да се работи за некоја трка кој ќе има повеќе содржини на насловната страница на сајтот. Но за нивна, и наша, жал квантификацијата на содржини, и нивно натрупување, е веќе надминат тренд кој многукратно се покажа дека има повеќе недостатоци отколку предности во однос на корисниците.

Ако споредите некој од попопуларните странски веб-страници (на пример Yahoo! или BBC), ќе забележите подобар баланс на богатство и прегледноста на содржините. Особено е тоа забележливо на сајтот на водечката информативна медиумска куќа, BBC, каде содржините се поприлично здиплени и лесни за прегледување и пронаоѓање.

Колку за поконцизна споредба на почетните страници на неколку домашни медиуми (случајно одбрани) колку „парчиња“ успеавме да преброиме (првата цифра е број на содржински единици кои водат кон пермалиинк на самата содржина, додека втората бројка се единици со линкови до надворешни содржини, односно реклами или линкови до други слични сајтови).

ВЕСТ – 68 / 9

Нова Македонија – 81 / 35

Дневник – 75 / 17

Алфа ТВ – 80 / 4

Токму заради „хаотичноста“ на стартните страници на домашните медиуми (делот со најактуелни вести, кој стана некаква веб-норма, сепак не е доволен за да ја смени сликата на подобро), толку на значење добиваат социјалните мрежи и агрегаторите, кои колку-толку нудат смисла, препорака и припомош во снаоѓањето во морето од информации. Во ситуации кога корисниците во голем дел од нив препознаваат дека нема некоја разлика, и дека самите содржини се речиси исти на повеќето сајтови, тогаш ретко кој останува расположен да се впушта во требењето ориз на овие интернет страници и им пристапуваат преку „посредници“ кои поогранизирано ги сервираат истите тие информации.

Можеби низ призма на овие теми и дилеми и се крие дел од „вау“ ефектот на почетната страница на Yahoo! за iPad:

Еве една многу едноставна, многу пати видена (како основен концепт) кампања, а сепак се издвојува од другите. Имено, Bronx Shoes решиле многу едноставно да му ја пораснат брадата на нивниот лик во кампањата. Па така направиле апликација која за секој нов LIKE на Facebook ќе додае едно влако на дигитален билборд кој се наоѓа поставен во Кејптаун. Се разбира каок расте брадата на ликот на билбордот може да следите преку камера која врши преност во живо. А за искуството да биде комплетно апликацијата на Facebook може да следи статистика колку брада ти си му пораснал на човекот преку повикување на твоите пријатели.

Секако компанијата вклучила и награди за да ги стимулира корисниците. За крај, аконемате друга работа, пораснете му ја малку брадатана типов во Кејптаун, нема да ви одземе многу време :) -  Facebook app

И само мал заклучок, уште еднаш се покажува дека комбинацијата на онлајн и офлајн е добитната. Ова го знаеме и од личното искуство, ама секако не со употреба на Pinterest, којзнае, можеби наскоро ќе се обидеме да го вклучиме и овој сервис, видеово инспирира :).

Лажно асоцирање е манипулативна техника во која два поими наменски се доведуваат во врска за да се постигне одреден содржински ефект, иако во стварноста самите поими не се во реална причинско-последична врска. Во определен број случаи кога постои формална или слаба врска, при манипулирањето таа се подвлекува, нагласува или интензивира:

„Дел од новинарскиот еснаф излегоа да протестираат поради отказните решенија на неколкумина новинари. Но, најверојатно ваквите протести беа организирани поради згаснувањето на печатените медиуми на Велија Рамковски, кој ја прекина финансиската поддршка на неговите весници“,  МТВ 04.7.2011.

Паралогизам           

Паралогизмот е манипулативна техника на заклучок  кој може да фунционира логично само ако се гледа од еден изолиран аспект или гледиште. Ако пак темата или прашањето се контекстуализираат во својот причинско-последичен тек, тогаш станува јасно дека се работи за семантичка и логичка манипулација.

„И што сега? Политиката создаде илјадници новинари заедно со стотиците медиуми, и политиката почна да ги уништува! Ништо пологично и полегитимно!“, Дневник, 02.7.2011.

               

Замена по блискост

Во макeдонските медиуми се бројни навидум ситни „синегдохични“ (дел-за-дел, дел-за-целина, целина-за-дел) замени кои имаат сериозни последици по интерпретациите на самите информации:

„Премиерот Никола Груевски се извини два дена по убиството, а СДСМ обзнани дека убиецот бил негов поранешен обезбедувач“, Дневник, 09.6.2011.

Ако ја анализирам мојата активност на социјалните медиуми во ппглед на корисничка поддршка, можам да кажам дека 90% се базира барање помош по онлајн каналите за некој производ или услуга, и комплетно верувам во статистиката презентирана во инфографикот.

Од ова искуство можам накратко да продискутирам за тоа кои би можеле да бидат предности и негативностите за двете страни, корисниците и компаниите.

За корисниците ова е совршен канал, за компаниите голем предизвик…

За корисниците не гледам простор каде би можело да се зборува за негативности, освен што неколку пати ми се случило директен контакт на телефон или на лице место да резултира со поквалитетна поддршка. Ова претпоставувам се случува заради тоа што компанијата не била доволно подготвена да одговори на онлајн каналите за комуникација, но секако мора да се земе предвид дека за некои работи комуникацијата лице во лице е поефективна.

За компаниите можат да се разгледуваат и негативности и предности од неколку агли. Ако зборуваме за предности, придобивките се големи: достапност, ажурност, грижа за корисниците во секое време, препознаени од онлајн заедницата, решавање на проблем на повеќе корисници преку еден јавно решен случај итн. Но кога ги разгледувам негативностите, исто така се доаѓа до интересен заклучок: кога се зборува за квалитетна корисничка поддршка онлајн, најчесто зборуваме за техничка поддршка која бара решавање на проблем. Во овој случај неодминлива е потребата од технички писмено лице кое е квалификувано и способно за надминување на проблемот. Исто така во овој случај, зборуваме за лице на кое онлајн комуникација и одржување на заедница не му е примарна активност. Значи тука имаме комбинација од најмалку два профила на вработени, кои активно мора да бидат присутни онлајн за грижата за корисници и да ги решаваат проблемите во истото време кога тие се појавиле, со способност за лесно комуницирање и одржување на дискусија со заедницата.

Ова најчесто е проблем да се обезбеди од страна на компаниите, особено локалните, од аспект на достапност на ресурси, што може да резултира со голем ризик при настапот пред онлајн заедницата. Доколку двете работи, способност за комуникација и техничка подготвеност, не се прикажани паралелно и истовремено пред онлајн заедницата, тогаш компанијата наидува на неодобрување и негативни коментари, што може да има директно влијание врз репутацијата на брендот.

И на крајот доаѓаме до повторен заклучок дека социјалните медиуми се дел од секој процес на компанијата и треба да се третираат со толкава сериозност и инвестиција како и останатите внатрешни процеси. Обезбедувањето ресурси и услови и дефинирањето јасни процеси за настап на социјалните медиуми во полза на корисничката поддршка е задолжителна инвестиција која секоја сериозна компанија денес мора да ја направи.

Она што се обидуваат да го пресметаат аналитичарите е како да ја оправдаат оваа бројка со која се манипулира во последниов месец особено. Најголемите приходи кои компанијата ги има во моментов доаѓаат од нејзиниот систем за огласување. Но ако зборуваме за правдање на вредноста на компанијата, тогаш мора да се спомене дека рекламите не се единствениот извор на приходи на Facebook.

Минатата година компанијата го разработи својот бизнис модел вклучувајќи уште една ставка за плаќање на компаниите кои својот бзнис го базираат на заработки преку оваа мрежа. Имено, компаниите како Zynga, кои заработуваат со продавање на виртуелни добра. За секоја трансакција на Zynga, компанијата е должна да му плати на Facebook 30% од транскацијата. Притоа не е ни чудно што токму оваа компанија има 12% удел во вкупниот приход на Facebоok  (заедно со рекламите кои ги пласира).

Ваквиот бизнис модел станува сериозна ставка во зголемувањето на вредноста на Facebook, бидејќи секоја година освен што рекламите процентуално растат непрестајно, растат и компаниите кои продаваат виртуелни добра преку мрежата, а со тоа рате и процентот на плаќање од трансакциите.

Колку повеќе компании ќе се одлучат да практикуваат е-трговија преку Facebook, толку повеќе ќе се зголемува неговата вредност и неговиот приход.

Колку вас ве интересира и ви е битно која ќе биде крајната вредност на Facebook?

Генералниот заклучок е дека медиумите во голема мера се приклонуваат на манипулирање со информациите. Многу мал дел од нив, речиси како исклучок, неутрално и балансирано им приоѓаат на темите за кои известуваат, особено кога се работи за оние кои се од посериозно домашно-политичко значење. За некои „кежуал“ теми пак тие покажуваат дека можат дури и одлично да ги покријат и квалитетно да информираат за нив. Сумарно, најчесто медиумите наместо во служба на јавноста и на корисниците, се трансформирани во политички алатки за убедување, и наместо да известуваат тие всушност се клучни актери во нив,  vis-a-vis тоа како јавноста и институциите ќе реагираат на настаните.

Во таквата поставеност кај медиумите се наметнува потреба да развиваат вештини за селектирање, пакување и пласирање на информации кои ќе им овозможат да ги оставарат своите „затскриени цели“: да се убеди јавноста во нешто што оди во прилог на страната која ја бранат или застапуваат, да се направи конфузија околу некоја тема и одговорноста, или пак, често, да се изврши притисок врз поединци, групи или институции. Пропагандните техники во ваков контекст се речиси основна алатка за планската дисеминација на информациите и насочување на ефектите од нивното користење.

Инвентарот на манипулативни средства, иако често и интензивно употребуван, сепак не е премногу разновиден. Релативно ниската медиумска писменост на публиката ги охрабрува постапките на уредниците и новинарите со повторување на добро утврдени техники да се обидат да ги наметнат своите погледи и наменски интерпретации на настаните. Со овој ограничен „арсенал“ за манипулирање тие вршат пресинг врз јавноста, со цел да угодат на интересите и ставовите на, почесто, политичките, а неретко, и на економските центри на моќ.

Во неколку продолженија ќе ги претставиме најкористените пропагандни техники во македонските информативни медиуми.

(1) Авторство и извори

Отсуството на потпишани автори кај медиумите се покажува како честа техника за пласирање политички тенденциозни или чувствителни содржини. Публиката и покрај изразениот скептицизам, обично слабо критички размислува па повеќето од информациите што ќе се објават лесно се земааат „здраво за готово“. Скриеното авторство во доминантен број случаи сигнализира висок степен на политичко значење на содржината и намера да се пренесе, често директно, или да се заштити одреден политички/економски став или интерес. Најчесто се работи за непотпишување на текстовите или прилозите, или пак се даваат само иницијали, кои треба да протуркаат некоја политичка или економска порака, т.е. треба да добијат „новинарско руво“ кое ќе ја оствари својата пропагандна цел. Ваквата појава станува сé почеста во домашните медиуми имајќи предвид дека развојот на одделите за односи со јавноста, како на политичките, така и на економските субјекти, влијае врз тоа тие самите да одредуваат стратегии и содржини кои треба да се протнат во вообичаените комуникациски канали и да стигнат до јавноста. Се работи за одредена разработка на техниките на „прикриено рекламирање“ (hidden advertzing, англ).

Кај телевизиските прилози прикривањето на авторството е потешко за изведување, бидејќи гласот, или пак ликот, на новинарот се потешки за потиснување од самата содржина која се емитува. Сепак, телевизиските прилози успеваат на поинаков начин да го маскираат авторството преку различни јазични манипулативни техники, кои во форма на одреден „новинарски жаргон“ треба да го прикријат фактот дека се работи за информации кои новинарот ги пласира во прилог на интересите на субјект надвор од самиот медиум. Во вакви ситуации новинарот може да ги претстави овие пораки како свои давајќи им „новинарски легитимитет и вредност“ или да го маскира вистинското авторство со тоа што ќе ги бајпасира преку трета инстанца за давање легитимитет, а тоа најобично се изведува преку манипулирање со изворот на информации.

Токму во вакви случаи се користи обемна лексика која преку непрецизни и неименувани извори пласира содржини погодни за политичките,  економските или личните интереси на надворешни субјекти. Низ анализите најчесто користени формули се следните: „дознаваме“, „откриваме“, „според информациите на [име на медиумот]“, „изворите на [име на медиумот]“„аналитичарите наведуваат“, „експертите проценуваат“, „познавачи на состојбите“, и ред други синтагми со иста функција.

Неколку примери за илустрација на манипулирањето со изворите:

„Во овие протсети се злоупотребува смртта на едно младо момче и тоа за партиско-политички цели, велат аналитичарите.“   (Сител, 15.6.2011)                                                                                                  

„Откако интернетпорталите објавија дека еден од најдобрите пријатели на претепаниот до смрт Мартин Нешкоски планира да истетовира фотографија од својот другар на своето тело, ни се јавија читатели кои велат дека специјалци интензивно „ораат” во населбата и го бараат „виновникот”                                                         (Шпиц, 13.6.2011).                

Пропагандни техники во Македонија (2)

Новиот стил се вика скриншот вест и се што ви треба е еден сегмент од вашиот прелистувач и наслов*. Иницијално оваа нова форма ја започна нашиот легендарен дневен весник: Вечер. Извини, ама немам храброст да прикажам слика од оваа вест, може да ме тужат за крадење на скриншотот.

*за полесно правење на скриншоти препорачуваме да користете некој од додатоците за вашиот омилен интернет прелистувач