Ова е мојот фејзбук статус од 14 јануари годинава и кој за жал стана „визионерски“ :(

Моментот кога интимен момент како што е барање на раката на саканата ќе стигне до главните вести на една од националните телевизии, е доволно некој од нас да стави прст на чело: полека, што воопшто се случува овде?

Во суштина овде станува збор (за обиди?) за развивање на една нова перцепција за „романтичноста“ директно поттикната од медиумската култура, особено од холувудските филмови. Јавните запросувања не се реткост во САД на пример, каде културната матрица на Американците и нивните сфаќања за романтичноста се тесно испреплетени со филмовите. За нив јавното запросување е еден вид „херојство“ на јавна сцена како потврда на големата љубов и подготвеност за целосна посвета кон брачниот живот. Напнатоста на која се изложува мажот кој јавно запросува соочен со ризикот да биде одбиен и јавно посрамотен, билда еден вид „романтичарски адреналин“ што се интерпретира како жртва на мажот за љубовта кон саканото лице. Секако овде често се заборава позицијата на жената која треба да ја одигра улогата на пасивен одобрувач на овој ритуал и со тоа да ја принесе својата жртва за истиот, прикривајќи го огромниот притисок и речиси доведеност пред свршен чин.

Оваa појава зеде замав на американскиот континент, па бргу се пресели и во Британија, но  со различни ефекти и прифатеност, според пишувањето на BBC (Why do some people propose in public?).

Во локална смисла запросувањето на раката на девојката е врвен приватен чин во кој се одвива потврда на партнерите и личниот залог и завет за идниот брачен живот. Иако новиот бран на јавни запросувања кај нас е веројатно осмислен како романтичен пандан на холивудско-американските митови, кај нас интерпретациите не се така едноставни. Голем број од реакциите и не се баш така благонаклонети кон тоа ваквите чинови да ги прифатат како „романтични“ и „херојски“. Културниот код во САД и културниот код во Македонија не се исти, традициите се разликуваат, а степенот на приватноста и како таа се практикува во рамките на овој чин не се многу блиски. Со едноставни зборови ефектите од приопштување на туѓа традиција на друго тло помалку наликува како на пример да ставите каубојски шешир и да се прошетате низ Бунарџик, на пример?

Покрај примена на холивудската романтичарска митологија, познат е и феноменот на вирализација на овие јавни запросувања, особено на Youtube. Психолозите овде најчесто детектираат еден вид барање на внимание и самопотврда на актерите на овие видеа, но и јавен егзибиционизам кој го овозможуваат новите медиуми. Предизвикот лесно да станете познат (славен?) со пуштање на интернет на таков приватен чин за некого има огромна привлечност. Живееме во ерата на Спектаклот, а актерите ваквите запросувања ги толкуваат како спектакли кои можат да им го сменат животот и да ги издвојат од другите, а веројатно и да ги направат славни макар и на 15 минути. Некои теоретичари ова го толкуваат и како „celebrity simulation“ односно лажно проектирање на поединци како проживуваат некоја епизода од животот како да се славни.

Како и да е, идејата овде не ми е да прогласам нешто за погрешно или исправно, туку да се покаже дека културната апропријација на одредени туѓи пракси е многу комплексен процес, а консензусот за или против не се постигнува ниту лесно, ниту бргу. Од друга страна обидот да се пресликаат и применат туѓи модели на однесување, особено ако доаѓаат од медиумите и популарната култура, многу често се судираат со локалната пракса и традиција, а лесно со можат да испаднат и смешни. Умберто Еко ова во неговите семиотички списи го нарекува „аберација“, односно искривување или прекршување на еден модел во друга средина. Некој знаковен модел или образец може целосно да се измени и поинаку да се интерпретира ако му го смените културниот контекст. Мене на истава тема ми паѓаат на-ум оние поздрави, желби и честитки на локалните телевизии од пред десетина години кои одеа некако овака:

„Елеонора звана Бренда на својот братучед Елвис звани Брендон му посакува среќно матурирање и пријатни мигови со семејството“.

Нив веројатно им звучи кул да се идентификуваат со Бренда и Брендон од „Беверли хилс 90210“ серијалот, но сепак треба да се помисли и на тоа какви се интерпетациите на средината.

И конечно, по толку контроверзни примери за најголемиот дел од публиката во Македонија јавното запросување ќе стане вест должна за внимание ако се случи некој да одбие некого во ваков „мизансцен“, како на пример во видеото подолу (а ако некој знае кога конечно ќе падне таа свадба на Сарма нека пише во коментарите).

Ете, денес е денот кога ќе го сменам тоа. Nielsen во свој блог-пост каде анализира дел од резултати од истражување кое се фокусира токму на ова. Еве како стојат бројките во истражувањето Global Trust in Advertising and Brand Messages за третиот квартал од минатата година:

Ова секако не значи дека брендовите треба да престанат или да го намалат бројот на емитувани ТВ реклами, туку повеќе става фокус на потребата од промена на целокупната комуникација а со тоа и самата содржина на рекламите. Се кладам дека денес класичните ТВ наративи не поминуваат така ефективно како порано. Во дигиталниов свет брендот треба всушност да се потруди да обезбеди платформа за дискусија. Мора пораките да бидат отворени и да бидат доволно општи за да отвараат теми за разговор преку кој во некоја следна фаза ќе стигнат и препораките.

Едноставно, рекламите треба да даваат „месо” кое ќе биде основа на комуникацијата меѓу пријателите. Ако не ви е доволно јасно ова, ќе ве упатам (уште еднаш) на слајдовите од презетнацијата на Heineken – Virtual vs reality – Linking the Online to the Real World of Beer (pdf, ~9mb) која претставникот од Романија ја зборуваше на Digital Day.

Малку настрана од овој муабет, ме искомуницираа луѓе за да пишам неколку реченици на блогов за онлајн кладби и покер. Не сум многу запален на темава, иако сум комуницирал со пријатели кои киснат на вакви сајтови. Мене ми се виде ова како интересен експеримент. Сепак и ова може да се сфати како еден вид оглас. Во која категорија би ја сместиле оваа порака и колку би ми верувале мене, сепак ова е делумно препорака, нели?

Еве една многу едноставна, многу пати видена (како основен концепт) кампања, а сепак се издвојува од другите. Имено, Bronx Shoes решиле многу едноставно да му ја пораснат брадата на нивниот лик во кампањата. Па така направиле апликација која за секој нов LIKE на Facebook ќе додае едно влако на дигитален билборд кој се наоѓа поставен во Кејптаун. Се разбира каок расте брадата на ликот на билбордот може да следите преку камера која врши преност во живо. А за искуството да биде комплетно апликацијата на Facebook може да следи статистика колку брада ти си му пораснал на човекот преку повикување на твоите пријатели.

Секако компанијата вклучила и награди за да ги стимулира корисниците. За крај, аконемате друга работа, пораснете му ја малку брадатана типов во Кејптаун, нема да ви одземе многу време :) -  Facebook app

И само мал заклучок, уште еднаш се покажува дека комбинацијата на онлајн и офлајн е добитната. Ова го знаеме и од личното искуство, ама секако не со употреба на Pinterest, којзнае, можеби наскоро ќе се обидеме да го вклучиме и овој сервис, видеово инспирира :).

Ако ја анализирам мојата активност на социјалните медиуми во ппглед на корисничка поддршка, можам да кажам дека 90% се базира барање помош по онлајн каналите за некој производ или услуга, и комплетно верувам во статистиката презентирана во инфографикот.

Од ова искуство можам накратко да продискутирам за тоа кои би можеле да бидат предности и негативностите за двете страни, корисниците и компаниите.

За корисниците ова е совршен канал, за компаниите голем предизвик…

За корисниците не гледам простор каде би можело да се зборува за негативности, освен што неколку пати ми се случило директен контакт на телефон или на лице место да резултира со поквалитетна поддршка. Ова претпоставувам се случува заради тоа што компанијата не била доволно подготвена да одговори на онлајн каналите за комуникација, но секако мора да се земе предвид дека за некои работи комуникацијата лице во лице е поефективна.

За компаниите можат да се разгледуваат и негативности и предности од неколку агли. Ако зборуваме за предности, придобивките се големи: достапност, ажурност, грижа за корисниците во секое време, препознаени од онлајн заедницата, решавање на проблем на повеќе корисници преку еден јавно решен случај итн. Но кога ги разгледувам негативностите, исто така се доаѓа до интересен заклучок: кога се зборува за квалитетна корисничка поддршка онлајн, најчесто зборуваме за техничка поддршка која бара решавање на проблем. Во овој случај неодминлива е потребата од технички писмено лице кое е квалификувано и способно за надминување на проблемот. Исто така во овој случај, зборуваме за лице на кое онлајн комуникација и одржување на заедница не му е примарна активност. Значи тука имаме комбинација од најмалку два профила на вработени, кои активно мора да бидат присутни онлајн за грижата за корисници и да ги решаваат проблемите во истото време кога тие се појавиле, со способност за лесно комуницирање и одржување на дискусија со заедницата.

Ова најчесто е проблем да се обезбеди од страна на компаниите, особено локалните, од аспект на достапност на ресурси, што може да резултира со голем ризик при настапот пред онлајн заедницата. Доколку двете работи, способност за комуникација и техничка подготвеност, не се прикажани паралелно и истовремено пред онлајн заедницата, тогаш компанијата наидува на неодобрување и негативни коментари, што може да има директно влијание врз репутацијата на брендот.

И на крајот доаѓаме до повторен заклучок дека социјалните медиуми се дел од секој процес на компанијата и треба да се третираат со толкава сериозност и инвестиција како и останатите внатрешни процеси. Обезбедувањето ресурси и услови и дефинирањето јасни процеси за настап на социјалните медиуми во полза на корисничката поддршка е задолжителна инвестиција која секоја сериозна компанија денес мора да ја направи.

Она што се обидуваат да го пресметаат аналитичарите е како да ја оправдаат оваа бројка со која се манипулира во последниов месец особено. Најголемите приходи кои компанијата ги има во моментов доаѓаат од нејзиниот систем за огласување. Но ако зборуваме за правдање на вредноста на компанијата, тогаш мора да се спомене дека рекламите не се единствениот извор на приходи на Facebook.

Минатата година компанијата го разработи својот бизнис модел вклучувајќи уште една ставка за плаќање на компаниите кои својот бзнис го базираат на заработки преку оваа мрежа. Имено, компаниите како Zynga, кои заработуваат со продавање на виртуелни добра. За секоја трансакција на Zynga, компанијата е должна да му плати на Facebook 30% од транскацијата. Притоа не е ни чудно што токму оваа компанија има 12% удел во вкупниот приход на Facebоok  (заедно со рекламите кои ги пласира).

Ваквиот бизнис модел станува сериозна ставка во зголемувањето на вредноста на Facebook, бидејќи секоја година освен што рекламите процентуално растат непрестајно, растат и компаниите кои продаваат виртуелни добра преку мрежата, а со тоа рате и процентот на плаќање од трансакциите.

Колку повеќе компании ќе се одлучат да практикуваат е-трговија преку Facebook, толку повеќе ќе се зголемува неговата вредност и неговиот приход.

Колку вас ве интересира и ви е битно која ќе биде крајната вредност на Facebook?

Генералниот заклучок е дека медиумите во голема мера се приклонуваат на манипулирање со информациите. Многу мал дел од нив, речиси како исклучок, неутрално и балансирано им приоѓаат на темите за кои известуваат, особено кога се работи за оние кои се од посериозно домашно-политичко значење. За некои „кежуал“ теми пак тие покажуваат дека можат дури и одлично да ги покријат и квалитетно да информираат за нив. Сумарно, најчесто медиумите наместо во служба на јавноста и на корисниците, се трансформирани во политички алатки за убедување, и наместо да известуваат тие всушност се клучни актери во нив,  vis-a-vis тоа како јавноста и институциите ќе реагираат на настаните.

Во таквата поставеност кај медиумите се наметнува потреба да развиваат вештини за селектирање, пакување и пласирање на информации кои ќе им овозможат да ги оставарат своите „затскриени цели“: да се убеди јавноста во нешто што оди во прилог на страната која ја бранат или застапуваат, да се направи конфузија околу некоја тема и одговорноста, или пак, често, да се изврши притисок врз поединци, групи или институции. Пропагандните техники во ваков контекст се речиси основна алатка за планската дисеминација на информациите и насочување на ефектите од нивното користење.

Инвентарот на манипулативни средства, иако често и интензивно употребуван, сепак не е премногу разновиден. Релативно ниската медиумска писменост на публиката ги охрабрува постапките на уредниците и новинарите со повторување на добро утврдени техники да се обидат да ги наметнат своите погледи и наменски интерпретации на настаните. Со овој ограничен „арсенал“ за манипулирање тие вршат пресинг врз јавноста, со цел да угодат на интересите и ставовите на, почесто, политичките, а неретко, и на економските центри на моќ.

Во неколку продолженија ќе ги претставиме најкористените пропагандни техники во македонските информативни медиуми.

(1) Авторство и извори

Отсуството на потпишани автори кај медиумите се покажува како честа техника за пласирање политички тенденциозни или чувствителни содржини. Публиката и покрај изразениот скептицизам, обично слабо критички размислува па повеќето од информациите што ќе се објават лесно се земааат „здраво за готово“. Скриеното авторство во доминантен број случаи сигнализира висок степен на политичко значење на содржината и намера да се пренесе, често директно, или да се заштити одреден политички/економски став или интерес. Најчесто се работи за непотпишување на текстовите или прилозите, или пак се даваат само иницијали, кои треба да протуркаат некоја политичка или економска порака, т.е. треба да добијат „новинарско руво“ кое ќе ја оствари својата пропагандна цел. Ваквата појава станува сé почеста во домашните медиуми имајќи предвид дека развојот на одделите за односи со јавноста, како на политичките, така и на економските субјекти, влијае врз тоа тие самите да одредуваат стратегии и содржини кои треба да се протнат во вообичаените комуникациски канали и да стигнат до јавноста. Се работи за одредена разработка на техниките на „прикриено рекламирање“ (hidden advertzing, англ).

Кај телевизиските прилози прикривањето на авторството е потешко за изведување, бидејќи гласот, или пак ликот, на новинарот се потешки за потиснување од самата содржина која се емитува. Сепак, телевизиските прилози успеваат на поинаков начин да го маскираат авторството преку различни јазични манипулативни техники, кои во форма на одреден „новинарски жаргон“ треба да го прикријат фактот дека се работи за информации кои новинарот ги пласира во прилог на интересите на субјект надвор од самиот медиум. Во вакви ситуации новинарот може да ги претстави овие пораки како свои давајќи им „новинарски легитимитет и вредност“ или да го маскира вистинското авторство со тоа што ќе ги бајпасира преку трета инстанца за давање легитимитет, а тоа најобично се изведува преку манипулирање со изворот на информации.

Токму во вакви случаи се користи обемна лексика која преку непрецизни и неименувани извори пласира содржини погодни за политичките,  економските или личните интереси на надворешни субјекти. Низ анализите најчесто користени формули се следните: „дознаваме“, „откриваме“, „според информациите на [име на медиумот]“, „изворите на [име на медиумот]“„аналитичарите наведуваат“, „експертите проценуваат“, „познавачи на состојбите“, и ред други синтагми со иста функција.

Неколку примери за илустрација на манипулирањето со изворите:

„Во овие протсети се злоупотребува смртта на едно младо момче и тоа за партиско-политички цели, велат аналитичарите.“   (Сител, 15.6.2011)                                                                                                  

„Откако интернетпорталите објавија дека еден од најдобрите пријатели на претепаниот до смрт Мартин Нешкоски планира да истетовира фотографија од својот другар на своето тело, ни се јавија читатели кои велат дека специјалци интензивно „ораат” во населбата и го бараат „виновникот”                                                         (Шпиц, 13.6.2011).                

Пропагандни техники во Македонија (2)

Колку пати сте се заинтересиле, прашале, анализирале колку лајкови има одредена Facebook страница? Колку пати некој ве прашал колку лајкови има вашата страница? Колку пати одреден клиент ви дошол со барање за активност која ќе ги зголеми фановите (читај лајковите) на неговата страница? Секојдневно нели?

“Лајк” е зборот кој е суштински безначаен и безвреден кога зборуваме за враќање на инвестициите во маркетинг активности. Тешко и оди на нашата публика да го вреднува значењето на вклученоста повеќе од значењето на „лајкувањето”. Луѓето што кликнале лајк на одредена Facebook страница ретко стануваат активни и кликаат лајк на постовите, споделуваат, коментираат, и се вклучуваат во дискусија. Без вклучување во некаква интеракција, самото кликање лајк на страницата е суштински безначајно.Она што може да ви донесе вредност и враќање на инвестициите е токму вклученоста. Facebook публиката, фала богу, сака да се вклучува во активности, доколку има повод за тоа. За успешно да се дефинира повод кој ќе води кон остварување на некоја од вашите бизнис цели, треба добро да се анализираат и задоволат интересите на публиката. За да се дефинира добар повод треба да се стигне и до луѓето кои не се ваши приватни пријатели или вашите вработени, тие секако знаат што работите.

Често гледам како одредена активност  на Facebook страница се упорно се шири од вработените во компанијата и нивните пријатели. Колку пати сте игнорирале вест кога ќе видите дека масовно се „лајкува” од едни исти, најчесто вработени во самата компанија, или пак  други директно засегнати од активноста? Веднаш си помислувате “тие мора да го прават тоа бидејќи им е работа”. Пред активноста да се лајкува и да биде раширена од некој директно незасегнат фан на страницата, нејзината вредност не може да биде спознаена од останатата публика. Доколку вредноста на активноста не е спознаена, не може да привлече публика која вам ви е потребна. Доколку активноста не ја привлекува вистинската публика, тогаш нема да предизвика интеракција и вклученост. А доколку нема вклученост, тогаш лајковите/фановите на вашата страница се апсолутно безначајни за вашата активност.

Наравучение, избегнувате самостојно да ја споделувате вашата вест преку приватните профили, пред нејзината вредност да биде спознаена од останатите фанови на страницата. Не терајте ги вашите вработени да ги спамираат своите пријатели преку споделување или повикување да кликнат безначаен лајк. Креирајте содржина и активности кои ќе ги задоволат интересите на вашите фанови, ќе привлекуваат повеќе фанови, и најважно од се, ќе ги натераат да се вклучат во муабет на вашата страница. Само така вашата активност ќе ја добие заслужената вредност и ќе може да ги оправда инвестициите кои сте ги направиле. Само така “лајкот” ќе го заслужи своето постоење и ќе ја исполни вашaта бизнис цел.

Ива уште еднаш повикува на акција, а ние како редовни корисници на Foursquare се чувствуваме должни да го реобјавиме повикот. Еве што таа напиша:

Многу ми е мило што акцијата за беџ на Скопје им се допадна на доста македонски Foursquare корисници, па така мотивирани од идејата Скопје да добие значајно место на мапата на Foursquare, започнавме да се организираме.

Првиот чекор е веќе завршен. Листата на локации е направена, и поставена тука: https://foursquare.com/notsocialmedia/list/skopje-4sqcities (oгромно благодарам до сите кои помогнаа во нејзиното креирање). Сугестии се сè уште добредојдени, особено ако сметате дека некои пофреквентни локации со многу check ins се испуштени. Засега, 218 Foursquare корисници ја следат листата, а веќе почнуваат да пристигнуваат и првите фотографии и tips.

Следен чекор е и најважниот. Во периодот до 22ри март, потребно е да направиме што повеќе check ins, да прикачиме интересни фотографии од локациите кои ги посетуваме, и да оставиме tips за сите оние кои во иднина ќе ги посетат. Исто толку значајно како чекирањето е и споделувањето на информациите за оваа мала акција. Секој share/retweet/pin има потенцијал да донесе нови чекирања, а со тоа и да нè одведе поблиску до беџот.

Време имаме и повеќе од доволно, сè што преостанува е да ги земеме мобилните во раце и да го „отклучиме“ Скопје :)

Ако денес сте заборавиле да се чекирате, одма на работа :). Ајде да направиме уште една убава приказна за која ќе се зборува.

Па, што ќе нарачате?