Posts by Sead

Прогресивна скала на говор на омраза

Скалата на говорот на омраза покажува различни степени на говорот на омразата, подредени по интензитетот на вербалното насилство, од понизок, кон повисок степен, при комуникација со афективна манипулација, односно при манипулација на чувствата.

govor-na-omraza-skala

Исмевањето (1) како „најблага“ форма на вербално насилство, може да се интензивира во навредување (2), а потоа и во понижување (3). Следните степени на пожестоки форми на говорот на омраза се дискриминацијата (4) и дехуманизацијата (5), односно обесправување по одреден основ или право, и негирање на човечноста и правата кои природно се подразбираат за другите. Шестиот степен е сатанизацијата (6) односно поистоветување на одреден поединец или група со самото зло.

Говорот на омраза, како комуникациски чин, се обидува од (а) ИДЕЈА преку (б) ВЕРБАЛИЗАЦИЈА, да предизвика одреден ефект или (в) АКЦИЈА. Низ тој процес, говорот на омраза овозможува психолошко наложување и оправдување на употребата на насилството.

Ефектите на говорот на омраза можат да бидат нелагодност, немир, страв, психоза, фобија и други форми на чувства на директна или индиректна загрозеност. Зависно од контекстот на употребите на говорот на омраза и целите за користење, говорниот субјект одбира одреден степен и се обидува да го предизвика посакуваниот ефект. Ако тоа не го постигнува посакуваниот ефект или акција, тогаш најчесто се преминува на понтензивните форми на говорот на омраза, со што се интензивира и самиот конфликт помеѓу учесниците на говорниот чин. Колку што е поинтензивен говорот на омраза, односно повисок на претставената скала, толку е поголема е веројатноста говорниот чин да премине во акција, односно физичко насилство или судир. Во зависност од конситуацијата и реакцијата на употребите на говорот на омраза (преку т.н. катализатори на акцијата), можно е и од пониски степени веднаш да се премине на физичко насилство.

Примери:

govor-na-omraza-primeri

>>> Прогресивна скала на пропаганда

Медиумски промени кои милуваме да ги игнорираме

Динамичните промени на комуницирањето и медиумите влијаат интензивно на нашето секојдневие, но промените во нашите сфаќања за тој процес одат далеку побавно. Во прилог на тоа неколку медиусмки труизми кои милуваме да ги игнорираме

Continue reading

Еве какви програми емитуваат телевизиите!

Предупредување

Текстот што следи не е наменет за малолетната публика и се препорачува надзор на здравствен работник.

Минатата недела Државниот завод за статистика ги објави бројките за радиодифузната дејност во земјата во текот на 2013 година. Continue reading

Бесплатното е илузија

Неброј бесплатни услуги на интернет се секако нешто што е извонредно привлечно за повеќето од нас. Проблемите со бесплатните онлајн услуги започнуваат најчесто кога сакате да им „раскинете“ на некои од нив.

Моето прво негативно искуство од таков тип беше со LinkedIn. Откако прецизно ги следев сите упатства за бришење на профилот, внесените податоци не можев да ги тргнам ниту од сервисот, ниту од пребарувачите. Слично искуство имав и со бесплатните сервиси SlideShare и Prezi. И таму сервисот задржуваше голем дел од податоците кои ги внесував и по макотрпно бришење на дел по дел, сепак на нив остана голем дел од внесените податоци.

Google+ е посебна авантура од овој тип. И по неколкукратно бришење на Google+ профилот, кој првично своеволно го отворив и користев, откажувањето на оваа услуга прерасна во болнo искуство од типот на раскинување на overly attached girlfriend.

И по минимизацијата на податоците кои му ги оставам во аманет на Гугл, сервисот наоѓаше различни пацерски и фушерајски начини да ми порача: А да не сакаш да се вратиш на Google+? Еден од нив е и користењето на Андроид паметен телефон и дифолт финти од типот auto upload на сите фотографии од твојот мобилен кои се складираат онлајн (само за твои очи, барем така ти ветува сервисот, но дали можеш да му веруваш за ова?).

Сторијата со лични податоци кои му ги предаваме на Фејзбук е приказна за која ни треба можеби цела книга за да се објасни што сè се случува со нашите лични податоци.

wqe

Како и да е, заклучокот од користењето на овие сервиси е еден и неизбежен. Бесплатноста е илузија. За секој free сервис предаваме или продаваме нешто од својата слобода или приватност. За секој бесплатен имејл сервис, се откажуваме од приватноста на нашите пораки, кои дозволуваме да бидат скенирани и искористени за профилирање и оформување на клучни зборови, потоа искористени за рекламирање. За секој профил на социјални мрежи даваме арач од својата приватност и профили на навики. Еден по еден, од корисници стануваме искористени ентитети. Сфаќаме дека сервисите всушност нè продаваат нас и нашите мета-податоци, содржини, профили, кориснички навики, и што сè уште не. Cats-on-Google-Plus-The-Anti-Social-Media

Нашите онлајн искуства полека стануваат слични на приказната на Аделберт фон Камизо за Питер Шлемил, човек кој ја продал својата сенка и горко се покајал за тоа. Дали сите наместо сенките ја продаваме својата приватност и интимност, и единствена причина заради која тоа не е е чудно и монструозно, како во случајот на Шлемил, е што сите го прават тоа?

Се разбира, ако умно и контролирано ги користиме овие сервиси, нашата лична онлајн приказна не мора да заврши ни тажно, ни трагично.

Во прилог на тоа која е личната цена за бесплатниот интернет и како да се заштитиме од темните страни на Мрежата погледнете го и документарецот на BBC, насловен како „The Virtual Revolution: The Cost of Free“ (Виртуелната револиција. Цената на бесплатното), чие клучно прашање е „Аre we all sleep walking into a Surveillance state?“ (ме замрзе да преведувам, а и документарецот е на англиски, ете така): 


Виралните содржини можат да бидат употребени и за корисни цели, нели?

Треба да се подвлече дека исмевањето има и своја друга страна, онаа на која јавното исмевање не само што не ѝ е смешно, туку и ѝ претставува лична траума.

Continue reading

СМ протести

По најновите настани во Истанбул и во Турција, кои започнаа како мирен протест против уништувањето на паркот Гези заради изградба на комерцијален објект, а прераснаа во масовни протести против власта, голем број аналитичари се обидуваат одблиску да го објаснат феноменот на протестирање и користењето на социјалните медиуми за овие каузи.

Едно е сигурно, властите, особено оние кои не се доволно демократски и транспарентни, сé повеќе стравуваат од социјалните медиуми. Турскиот премиер го посочи Твитер како главен виновник за протестите и немирите (Твитер е зло и виновник за немирите во Турција, 3.7.2013). 

BMEpCFUCQAAgr50

Хронологијата на настаните во Турција, и како тие се пренесуваа преку социјалните медиуми, покажува како од мал еколошки протест, работите можат да се кренат на глобално ниво и протест кој ги проблематизира не само локалните односи, туку и демократијата, владеењето на правото и човековите права, во многу пошироки контексти.

Global Voices: Turkey – A Social Media Chronology of Occupy Gezi

Низ перспектива на сите протести кои се одвиваа во последните три години, почнувајќи со Арапската пролет, Occupy Wall Street, протестите против генетски произведената храна, настаните во Турција, секако да ги споменеме и протестите во Македонија од пред 2 години, аналитичарите се обидуваат да сублимираат одредени одлики, предности и ограничености кои ги покажува активизмот помогнат од социјалните медиуми.

Од стотиците текстови, достапни на интернет со просто пребарување на клучните зборови за оваа тема, ќе претставиме еден од поаналитичните и со добар „инсајт“ на темата. Се работи за анализата на Зејнеп Туфекџи, насловен како „Networked Politics from Tahrir to Taksim: Is there a Social Media-fueled Protest Style?“ (Вмрежена политика, од Тахрир до Таксим: Има ли протести потпалени од социјалните медиуми?).

Според неа клучните одлики се следни:

1- Немање организирани водачи

Ниту еден од овие протести немаше водство, институционализирани „лидери“, или слични категории. Дури не можеа да се идентификуваат ниту поединци кои би биле некакви гласноговорници. Ова е радикална промена во однос на традиционалните форми на протестирање од XX-от век.

Подлабокиот увид потврдува дека има различни наслојки на хиерархии и разни форми на лидерства во овие движења, но нема никаква контрола од еден центар или група, во смисла на носење одлуки или претставување.

Покрај предностите кои ги има инклузивноста на идеи и целосната децентрализираност на контролата, има и недостатоци: неможноста да се оформи кохерентна програма или акциски план.

2- Oрганизираност околу „Стоп!“ а не околу „Дај!“

Постоечките форми и структури на социјалните медиуми овозможуваат многу полесно да се опонира и спротивстави на нешто, отколку да се оформи стратешки организирана сила која би презела политичка моќ. Недостаток на ваква димензија предизвикува овие движења да имаат слабо, или никакво, долгорочно влијание. Тие имаат влијание, но тоа е многу непропорционално на бројноста и големината. Твитер и Фејзбук револуциите засега не го движат светот кон подобра „партиципативна демократија“. Напротив, пробивот на капиталот во сите пори на општеството ја загрозува самата јавна сфера и нејзиното функционирање независно од политичките и бизнис центри на моќ. Резултат на тоа е „партиципативно отфрлање“ на одредени проблеми, но кое тешко се развива во подобра репрезентативна демократија.

Социјалните медиуми се лесни за пренесување на пораки, слики, видеа, но не и на посложени аргументи, кои секако се потребни за да се надгради протестот и да се развие во поопипливи долгорочни промени. Википедија е еден од исклучоците за ова, вели авторката. Потребни се подобри истражувања за тоа како онлајн платформите влијаат на позитивни промени преку партиципација, преговарање и групно генерирање на решенија, особено за сложени јавни проблеми.

3. Отсуство на  институционална поткрепа

Колку и да се општопрофатливи, идеалистички, логични и јасни барањата, подршката за каузите на протестите наидува на речиси целосна блокада од институционалните системи на општествата. Освен спорадични подршки на граѓански асоцијации, поединци и интелектуалци, како лесни форми на институционализираност, протестите наидуваат на речиси целосна блокада од системот. Исклучоци има, како на пример поддршка на припадници на војската за протестите во Турција, но генерално блокадата преовладува. 944131_10151721401269714_1318203697_n

Тоа беше најевидентно во текот на протестите во Турција каде главните медиуми за време на протестите прикажуваа документарци за пингвини и кулинарски шоуа и целосно потрфлија во својата улога да информираат, а најстрашното во тоа е што тие се системски предодредени да го прават тоа, како во Турција, така и во другите земји.

4- Учество на неактивисти и ентузијасти

Претходните демонстрации во Египет и Турција главно ги изведуваа искусни активисти. Она што се случи во текот на „Твитер револуциите“ е драстично зголемениот број на обични луѓе кои никогаш и не биле на протести. Најголемиот број од нив биле привлечени заради нивна засегнатост за „нешта поважни од политиката и политичарите“.

5- Надворешно внимание

Социјалните медиуми овозможуваат целосно разбивање на вообичаените граници во смисла на региони, држави, унии, јазици, култури, и лесно се пренесуваат на глобално ниво. Секој протест има потенцијал да стане светска тема.

Убава илустрација за точките 3 и 5 е сликата која покажува што во текот на протестите прикажувале CNN и CNN Türk:

zeynep1.image1

6 – Социјалните медиуми го одредуваат наративот 

Еден од потценетите аспекти на овие протести е тоа што тие се покажаа како многу моќни во оформување на наративот за темите за кои беа организирани. Реториката, слоганите, едноставните пораки многу бргу се усвојуваат во јавноста и медиумите, и често го одредуваат целосно медиумскиот, па дури и политичкиот наратив околу одредени теми.

Исто така, тие можат да ги исцртаат и контурите на промените, црвените линии за одредени прашања, да поттикнат идеи за промени, особено во граѓанската сфера, таму каде средината е доволно зрела за тоа (ова е точка 8 од изворниот текст).

7 – Експлозија на групното премолчување

Една од најважните теми во историските случувања е како ретко повеќето од нив биле предвидени. На пример, како никој не ја предвидел револуцијата во Иран во 1979? Не се работи за колективен идиотизам и несвесност, туку за феномен на групно премолчување, каде сите ги чувствуваме проблемите, но не ги мaнифестираме во јавноста. Социјалните медиуми имаат моќ ваквата транспозиција и „префрлање“ да ги олеснат и да ги катапултираат ваквите „премолчени проблеми“ од семејна трпеза во ударни вести.

На крај, не би мудрувале многу, само би спомнале дека не можат баш сите одлики да бидат применливи на сите случаи, но во генерални црти тие добро ги доловуваат овие феномени, и можат да послужат како добра основа и за информирање, но и за понатамошно истражување.

За сериските самоубиства на домашните медиуми

На 15 мај во Скопје се случи трагедија во која 57 годишен маж си го одзеде животот. Овој немил настан, кој се одиграл на јавно место, здружно беше покриен во речиси сите домашни медиуми. Начинот на кој македонските медиуми известуваа за него, благо кажано, беше крајно неодоговорен, брутален и сосема непрофесионален.  Continue reading

Награда за Дона Колар Панов

Драги читатели на блогот Комуникации, чест ни е и овде да ја пренесеме убавата вест дека професорката по комуникации и светски признат стручњак во оваа област, Дона Колар Панов, на 15 март во Опатија доби награда, „PRO PR Awards.“. Наградата е доделена за особен придонес на полето на комуникациските науки и односите со јавност. 

Оваа награда ѝ беше врачена во Скопје во четвртокот, 28 март, пред редица нејзини студенти, колеги, соработници и пријатели. Во образложението на наградата се вели:

„Со својата визија и амбиции Дона Колар  Панов припаѓа во ретките професионалци кои успеаа да ја поврзат теоријата со практиката на односите со јавност во почетоците на создавање на оваа професија во Македонија. Благодарејќи на нејзиниот посветен и огромен труд, нејзиното богато знаење го пренесе на своите бројни студенти. Со континуирано следење на трендовите и нивната примена во пракса, придонесе односите за јавност Македонија да не заостануваат зад светското образование“.

Професорката Дона Колар Панов во својот говор, во кој ја искажа благодарноста за ова признание и подршката од своите колеги и пријатели, го нагласи она што секогаш им го кажува на своите студенти: целиот нејзин труд и научен ангажман им е посветен ним, па така великодушно и во оваа пригода го потврди тоа и им ја посвети оваа награда токму на нив, студентите и сите оние кои имале можност да црпат од нејзиното богато знаење.

20130328_175831

Почетоците и текот на развој на блогот Комуникации се нераскинливо поврзани со професорката Дона. Уште во текот на постидпломските студии негде во средината на минатата деценија, кога новите медиуми беа речиси во зародиш во светски рамки, а кај нас нешто далечно и неистражено, таа постојано ја охрабруваше малата група која стои зад блогот и мрежата околу него, „притискаше“, охрабруваше, споделуваше книги, академски нé „провоцираше“ да копаме и чепкаме, и постојано не мотивираше да работиме и да вложиме дел од себеси во оваа област за да го споделиме со сите оние кои се заинтересирани за овие теми. Секогаш кога се навраќавме на приказната за почетоците ја повторувавме сентенцата дека таа е „бабица на блогот“ 🙂

Затоа, драга професорке Дона ти благодариме за сé, се радуваме на твоите успеси, се надеваме дека и ти ќе имаш бројни пригоди во кои ќе можеш да се израдуваш и на успесите на своите студенти.

Сеад и Дарко

Политичките истражувања како алатка за пропаганда и манипулација

Втор дел на анализата на Никола Спасов. Испитувањата на јавното мислење се користат и како алатка за манипулирање со јавното мислење, наметнување на теми во јавноста па дури и воена пропагнада.

Continue reading

Трибина и истражување на ИСППИ

Ги издвојуваме оние податоците за употребата на социјалните мрежи во кои 41.7% се изјасниле дека ги користат за дружење, 15.2% за забава и игри, а само 0.7% за политичко организирање.

Continue reading

За медиумската фасцинација

Бедови, бедови

Медиумите се чудна работа, благо кажано. Но, тоа е така затоа што луѓето својата слободна волја ја насочуваат кон чудни и ирационални постапки. Медиумите не се проблемот, луѓето се проблемот, медиумите се само огледалото, а ликот во огледалото, тоа сме ние. Медиумите се само материјалната компонента, нас нè плаши сопствениот лик отсликан во медиумите, ние сме ликот на Анти Нарцис…Но, да не должам, да прејдам на проблемот.

Прашањето, поттикнато од клучните проблеми кои нè притискаат, е следното: зошто во медиумите доминираат примитивистички теми од типот: насилство, вербална и физичка агресивност, вербална и визуелна вулгарност, злонамерна и деструктивна пропаганда? 
Во најчитаните и „најинтересните“ вести додека ги пишувам овие редови беа изживувањето врз телото на убиениот американски амбасадор во Бенгази (Либија), вулгарни навреди на локален водител во врска со несреќен случај во семејството на уредник во друг медиум и тангите на една пратеничка. Ах, да, тука беа и неколку редовни колажни теми од типот каде Станија и Сораја ги прикажале своите предници и задници (ако не знаеш кои се овие ликови, сметај се за тежок асоцијален случај и побарај стручна помош), како се практикува сексот во затворските установи и зошто Вардар е најдобриот одговор за секој посериозен проблем во твојот живот?

Continue reading

Има ли решенија за кризата на медиумите?

Минатата недела имав пригодна можност да се сретнам и поразговарам со некои од членовите и новинари на АКТИВ. Се работи за мошне интересен проект и веб платформа која има цел да поттикне оформување на дигитална заедница на активисти, да охрабри и овозможи здрава дебата во општеството, размена на информации и мислења и да понуди решенија за актуелните проблеми преку квалитетен и стручен увид во нив. Секој, како што самите членови наведуваат: „ненасилен и инклузивен граѓански активизам, базиран на граѓанските потреби и права“, навистина треба да биде подржан и охрабрен.

Во разговорот со Тамара Чаусидис, еден од најреспектираните медиумски работници во својата фела, се навративме на состојбите во македонските медиуми, проблемите, предизвиците, можните решенија, неизбежната политика, медиумската култура и неколку блиски и поврзани теми.

Генерално земено, се обидов да ги нагласам нездравите услови во кои функционираат нашите медиуми, а тоа се полудивиот пазар на медиуми, селективната примена на законите, политичкиот интервенционизам, финансиската неодржливост на повеќето медиуми кои нужно резултираат во медиумски клиентелизам, непочитување на професионалните и етичките стандарди, низок квалитет на медиумскиот производ и, секако, сериозно губење на довербата во медиумите. Во комбинација со промените кои ги наметнува новата дигитална реалност која ги изместува старите работни навики и бизнис модели, може да се каже дека кризата на домашните медиуми е толку сериозна што може да се постави прашањето дали тие воопшто ја исполнуваат својата улога во едно општество кое сака да биде демократско?

 Имаме борба на спротивставени општествени чинители во којашто граѓанинот и неговите интереси се целосно изгубени. Тоа е примарниот негативен ефект. Второ, имаме незастапеност на различни групи од интерес. Ако партиите ја преземаат улогата да претставуваат цели етникуми (на ангро), тогаш сите други видови колективи, здружувања и граѓански групи остануваат целосно отфрлени и не можат да дојдат до израз и глас… Граѓаните остануваат маргинализирани во општеството, исфрлени од демократскиот процес, нивниот глас не може да се чуе, ако излезат на протести ќе бидат етикетирани дека се од некоја партија или етикетирана група. Ним практично им се негира правото да излезат и да искажат став по некое прашање кое ги засега.

Ако медиумите се крајно политички поларизирани, јавниот сервис не функционира врз принципите на јавниот интерес, пропагандата царува, новинарските стандарди никој не ги почитува (дури на основа на елементарна лектура на текстови, да не зборуваме за повисоките нивоа на проверка на факти, извори и слично), тогаш клучното прашање е како тогаш граѓаните можат да ја преземат и исполнат својата демократска  улога, т.е да ги одберат своите претставници во институциите, да ги повикаат на одговорност, и конечно, како тие компетентно да влијаат врз општествените процеси кои најмногу ги засегаат?

Сето тоа е доведено под голем знак прашалник кога во врзаниот синџир на процеси и фактори, медиумите се поттиснати на ниво на прости еднонасочни канали за проп-агитирање, наспроти тоа да бидат субјекти кои ќе внесуваат некоја општополезна разумност, и ќе го сопрат суровото пропагирање на интересите и тесните гледишта на мали групи луѓе заседнати во политичките и економските фотелји на моќта.

 Зборуваме за корелација на див пазарен систем со непостоење на здрав, јавен информативен сервис. Тие два столба не функционираат што води кон речиси целосно нарушување на јавниот комуникациски систем. Значи ние немаме систем на информирање кој би бил здрав во смисла на балансирано и неутрално информирање на граѓаните.

Дискутираните решенија се едноставни во теорија, многу сложени и болни во пракса: целосна примена на позитивните закони и уредби, целосно повлекување на политичкото менаџирање и притисоците, овозможување на слободна пазарна конкуренција која ќе поттикнува квалитет vis-а-vis интересите на граѓаните, а не клиентелизам кон партиите, и така натаму.

 …Повеќе пати се уверувме како медиумите со своето небалансирано, стихијно и непрофесионално известување создаваат атмосфера на нетрпеливост, попуштање на моралните и цивилизациски стеги кај поединците и ги охрабруваат вербалното насилство да го преточат во реално насилство. Медиумите се многу важни ако не и клучни во тензични ситуации во смисла да не се влошуваат состојбите, туку да поттикнат јавно мислење кое е толерантно и неагресивно…Во таа смисла е важно тоа професионално малцинство да расте затоа што тие се фактор на стабилизација и развој и важно е да ги охрабриме, а јавноста во нив да препознае модел кој треба да стане доминантен.

Со благодарност до АКТИВ за можноста да размениме гледишта на овие важни теми, се надевам дека умерениот оптимист ќе го надвладее реалистот за кој зборувавме во самиот текст.

…кога принципот на доверба ќе се наруши

Медиумите во Македонија не можат да се согласат околу фактите дури ни тогаш кога фактите се прости бројки. Дали, да речеме, 5 е многу или малку, зависи од: дали 5 ѝ одговара на власта или на опозицијата…

Continue reading

Медиумската етика падна, бројот на жртвите засега непознат

Неколку белешки со цел малку да се рационализира бранот негативни реакции по „испадот“ на  програмата на Канал 5 во кој тизер-реклама за нова серија на оваа национална телевизија предизвика вознемиреност кај голем број граѓани:

Канал 5 телевизија, по емитувањето на централниот дневник, објави вонредна вест според која ‘веднаш по полетувањето се урнал авион, а дополнителни информации ќе следуваат наскоро’. Граѓаните во паника, веднаш почнале да се јавуваат на скопскиот аеродром и во МВР за да проверат за што се работи со оглед на тоа што имале блиски кои токму вечерва патуваат преку скопскиот аеродром „Александар Велики”.  Според коментарите на социјалните мрежи, најверојатно се работи за реклама на телевизијата за нова серија, во која има слична тематика, односно авионска несреќа.

(Кирилица, 20.06.12).

Во жанровски формат на телевизиски вести емитувана е реклама за нова серија, што како техника не е непознато. Еден од најпознатите примери на преосмислување на жанрот на вестите за повпечатливо да се пренесе некоја порака секако е емитувањето на радио драмата „Војна на световите“ во САД во 1938 година. На „слична“ идејна линија е и овој случај со тоа што овде не сме сигурни дека тој ќе остане запишан како пример за паметење во позитивна смисла. Напротив.

Почитувани гледачи ја прекинуваме програмата за веста која штотуку ја добивме. Се случи авионска несреќа. Веднаш по полетувањето авионот падна. Повторувам, се случи авионска несреќа. Засега не е познат бројот на жртвите. Очекуваме вести од местото на настанот. Ќе се јавиме повторно“.

Идејата низ „реалистичниот код на вестите“ да се пренесе возбудлива порака за серијата која треба да се емитува прилично се самозакопа и предизвика реакции заради кои телевизијата мораше да се извинува, а предизвика и контра-монтажи.

Што всушност се случи?

-Суштински гледано се работи за манипулативен рекламен сензационализам во коj средството за манипулација беше форматот на телевизиските вести како „мамка“ не само за привлекување внимание, туку и предизвикување силни реакции. Ризикот од пречекорување на чувствителната граница помеѓу медиумската и вистинската реалност најчесто е пресметан, што веројатно било случај и овде. Сепак, кога ваков тип на „тизер“ се користи во други средини обично се работи за средина каде угледот на медиумите е (далеку) поголем а медиумската писменост исто така поразвиена, па менаџирањето на реакциите е далеку попредвидливо и поконтролирано. За несреќа „досетката“ на Канал 5 не можеше да смета ниту на едното, ниту на другото. Угледот и довербата во медиумите кај нас се крајно урнисани, па по дознавањето дека се работи за „рекламна досетка“ (која се користела и во Турција?) реакциите очекувано беа крајно негативни.

– Дополнителен фактор за колапсот на тизерот е општествениот контекст кој изобилува со тензични моменти и елементи, а јавноста е навикната од вестите да слуша само негативни стории и информации, кои ретко ги преиспитува доволно критички. Доволен е мал „тригер“ за да предизвика сериозна вознемиреност и лавина реакции, особено ако тие се вклопуваат во веќе утврдени негативни општествени стереотипи. Наклонетоста на локалниот менталитет кон катастрофични сценарија и скептичноста беа силен фактор во нижењето на настаните и реакциите. Така се случи тизерот да не биде прочитан како тоа можеби некој сакал.

– Сепак, вака или онака, јавноста дозна за серијата која се рекламира, иако беше со право згрозена од начинот на кој тоа беше изведено, а телевизијата го злоупотреби нивелирањето на добар и лош публицитетот во полу-хаотични ситуации за да си ја протне својата комерцијална порака. Во таа смисла етичката одговорнсот е неспорна и мора да резултира со соодветни санкции (само да не биде писмена опомена?). Неводењето сметка за можните последици и реакции во средината каде се емитува самата „рекламна“ содржина е сериозен сигнал дека одговорноста на медимите оддамна е помножена со нула, и засега, нема фактор во Македонија кој пројавува намера да го сопре овој процес (особено кај заштитените и осилени на пазарот провладини медиумски прирастоци).

Да не одиме подалеку во смисла на светски норми и стандарди во разгледување какви пенали направи Канал 5, ќе се задржиме само на неколку ставки од Законот за радиодифузна дејност и Кодексот на ЗНМ (меѓу многуте други) со кои си поиграа и буквално го избришаа патосот со оваа себична и манипулативна постапка:

-Повредено начелото за радиодифузна дејност  за вистинито информирање (член 8).

-Рекламирањето и телешопингот треба да бидат вистинити и чесни, да не ја заве­ду­ваат јавноста…(член 87).

-Рекламирање и телешоп не треба да прикажуваат, визуелно или тонски, лица кои редовно презентираат вести и актуелни информативни емисии (член 105).

Во делот на поигрување со следните етички ставки на медиумско-новинарската дејност заради тесни комерцијални побуди треба да се споменат:

Основна задача на новинарите е да ја почитуваат вистината и правото на јавноста да биде информирана….новинарите ќе бидат чесни, објективни и точни. Право и должност на новинарите е да го спречат искривувањето на вестите. – Новинарот треба да објавува точни, проверени информации и нема да прикрива суштински податоци и да фалсификува документи.

Веројатно целосно наведување на сите ставки и норми кои беа прекршени секако ќе одземеа премногу простор, но можете да ги додадете во коментарите.

За жал реалноста во Македоније е дека некои сериозни и многу важни вредности на демократијата и плурализмот мора да ги учиме по пат на „грешки и санкции“ (како што беше лекцијата за приватност на докторките од скопскиот Ургентен центар), така што во овој случај делот со последици и санкции мора да биде особено подвлечен. Одговорноста на медиумите во нашата средина е болна точка, и покрај поставувањето (по кој знае кој пат) на добро познатата дијагноза, крајно време е за ефективна терапија.

Обновено (17:30, 21.6.2012):

 СРД: Советот за радиодифузија на ТВ Канал 5 денеска ѝ изрече мерка „три дена забрана за рекламирање и телешопинг“, поради емитување на промотивен рекламен спот на 20 и 21 јуни, со кој беше прекршен Законот за радиодифузната дејност. Анализата на емитуваниот промотивен спот, којшто имал првична цел да најави нова серија, покажа дека ТВ Канал 5 ги има прекршено членот 87 од Законот за радиодифузната дејност, односно овој радиодифузер емитувал рекламен спот за самопромотивни цели, кој е невистинит (лажна авионска несреќа) и ја заведува јавноста (емитување промотивен спот во форма на вонредни вести). СРД констатираше и прекршување на законот со тоа што ТВ Канал 5 во реклама за самопромотивни цели користи лице кое редовно презентира вести со што е прекршен членот 105 од законот.
Итната седница на СРД беше одржана поради големиот број претставки од граѓаните, коишто се почувствуваа вознемирени од промотивните рекламни спотови.
ЗНМ: Канал 5 го стави економскиот интерес пред јавниот
Советот на честа денеска ја осуди постапката на Телевизија Канал 5, која во своите вести објави информација за наводна авионска несреќа, без да соопшти други детали. Подоцна се извини признавајќи дека направиле „несмасна“ реклама. Советот на честа смета дека станува збор за злоупотреба и груба дезинформација со која својот економски интерес Канал 5 го става над јавниот интерес. На овој начин Телевизијата предизвика страв и заблуда кај граѓаните и тоа свесно, за да изрекламира своја емисија (Утрински весник, 21.6.2012).

Јавното запросување како спектакл

„Скандал – момче ја побарало својата девојка за жена додека биле сами!“

Ова е мојот фејзбук статус од 14 јануари годинава и кој за жал стана „визионерски“ 🙁

Моментот кога интимен момент како што е барање на раката на саканата ќе стигне до главните вести на една од националните телевизии, е доволно некој од нас да стави прст на чело: полека, што воопшто се случува овде?

Во суштина овде станува збор (за обиди?) за развивање на една нова перцепција за „романтичноста“ директно поттикната од медиумската култура, особено од холувудските филмови. Јавните запросувања не се реткост во САД на пример, каде културната матрица на Американците и нивните сфаќања за романтичноста се тесно испреплетени со филмовите. За нив јавното запросување е еден вид „херојство“ на јавна сцена како потврда на големата љубов и подготвеност за целосна посвета кон брачниот живот. Напнатоста на која се изложува мажот кој јавно запросува соочен со ризикот да биде одбиен и јавно посрамотен, билда еден вид „романтичарски адреналин“ што се интерпретира како жртва на мажот за љубовта кон саканото лице. Секако овде често се заборава позицијата на жената која треба да ја одигра улогата на пасивен одобрувач на овој ритуал и со тоа да ја принесе својата жртва за истиот, прикривајќи го огромниот притисок и речиси доведеност пред свршен чин.

Оваa појава зеде замав на американскиот континент, па бргу се пресели и во Британија, но  со различни ефекти и прифатеност, според пишувањето на BBC (Why do some people propose in public?).

Во локална смисла запросувањето на раката на девојката е врвен приватен чин во кој се одвива потврда на партнерите и личниот залог и завет за идниот брачен живот. Иако новиот бран на јавни запросувања кај нас е веројатно осмислен како романтичен пандан на холивудско-американските митови, кај нас интерпретациите не се така едноставни. Голем број од реакциите и не се баш така благонаклонети кон тоа ваквите чинови да ги прифатат како „романтични“ и „херојски“. Културниот код во САД и културниот код во Македонија не се исти, традициите се разликуваат, а степенот на приватноста и како таа се практикува во рамките на овој чин не се многу блиски. Со едноставни зборови ефектите од приопштување на туѓа традиција на друго тло помалку наликува како на пример да ставите каубојски шешир и да се прошетате низ Бунарџик, на пример?

Покрај примена на холивудската романтичарска митологија, познат е и феноменот на вирализација на овие јавни запросувања, особено на Youtube. Психолозите овде најчесто детектираат еден вид барање на внимание и самопотврда на актерите на овие видеа, но и јавен егзибиционизам кој го овозможуваат новите медиуми. Предизвикот лесно да станете познат (славен?) со пуштање на интернет на таков приватен чин за некого има огромна привлечност. Живееме во ерата на Спектаклот, а актерите ваквите запросувања ги толкуваат како спектакли кои можат да им го сменат животот и да ги издвојат од другите, а веројатно и да ги направат славни макар и на 15 минути. Некои теоретичари ова го толкуваат и како „celebrity simulation“ односно лажно проектирање на поединци како проживуваат некоја епизода од животот како да се славни.

Како и да е, идејата овде не ми е да прогласам нешто за погрешно или исправно, туку да се покаже дека културната апропријација на одредени туѓи пракси е многу комплексен процес, а консензусот за или против не се постигнува ниту лесно, ниту бргу. Од друга страна обидот да се пресликаат и применат туѓи модели на однесување, особено ако доаѓаат од медиумите и популарната култура, многу често се судираат со локалната пракса и традиција, а лесно со можат да испаднат и смешни. Умберто Еко ова во неговите семиотички списи го нарекува „аберација“, односно искривување или прекршување на еден модел во друга средина. Некој знаковен модел или образец може целосно да се измени и поинаку да се интерпретира ако му го смените културниот контекст. Мене на истава тема ми паѓаат на-ум оние поздрави, желби и честитки на локалните телевизии од пред десетина години кои одеа некако овака:

„Елеонора звана Бренда на својот братучед Елвис звани Брендон му посакува среќно матурирање и пријатни мигови со семејството“.

Нив веројатно им звучи кул да се идентификуваат со Бренда и Брендон од „Беверли хилс 90210“ серијалот, но сепак треба да се помисли и на тоа какви се интерпетациите на средината.

И конечно, по толку контроверзни примери за најголемиот дел од публиката во Македонија јавното запросување ќе стане вест должна за внимание ако се случи некој да одбие некого во ваков „мизансцен“, како на пример во видеото подолу (а ако некој знае кога конечно ќе падне таа свадба на Сарма нека пише во коментарите).